ChapNhan.comChấp Nhận
Những ngày đầu sau khi người thân mất

Chia việc trong gia đình khi lo tang: ai làm gì để không ai kiệt sức

Cách chia việc trong gia đình khi lo tang: chọn người điều phối, bảng phân nhóm việc, sổ ghi chép chung, xử lý bất đồng giữa anh chị em và người ở xa.

Three Vietnamese siblings seen from behind sitting close together on low wooden stools in a tiled courtyard, morning shade, soft green and grey tones

Khi lo tang, cách chia việc đỡ mệt nhất là chọn một người điều phối, chia công việc thành vài nhóm rõ ràng, mỗi nhóm một người phụ trách, và giữ một sổ ghi chép chung cho tiền chi, việc đã hứa, người đã đến. Người chịu tang chính, thường là bạn đời hoặc con ruột gần gũi nhất, nên được giao ít việc nhất.

Trong mấy ngày tang, nhà đông người nhưng ai cũng rối. Có người làm quá sức, có người không biết mình nên làm gì, có người lo cùng một việc với người khác. Bất đồng giữa anh chị em, vốn âm ỉ từ trước, dễ bùng lên đúng lúc này. Bài này đưa ra cách chia việc cụ thể, một bảng phân nhóm dùng được ngay, và cách nói chuyện khi trong nhà không cùng ý.

Vì sao cần một người điều phối, và chọn ai

Một gia đình có năm anh chị em mà không ai điều phối thường rơi vào hai cảnh: hoặc năm người cùng gọi một nơi để hỏi một việc, hoặc ai cũng nghĩ người khác đã gọi. Người điều phối không phải người quyết mọi chuyện, mà là người biết việc nào đã làm, việc nào chưa, ai đang lo gì.

Người hợp làm điều phối thường là người bình tĩnh, nắm được các mối quan hệ trong họ, có thời gian ở nhà suốt mấy ngày, và không phải người đau nhất. Đó có thể là con dâu, con rể, một người cháu lớn, hay một người bạn thân của gia đình. Người con trưởng theo lệ có vai trò riêng trong nghi lễ, nhưng không nhất thiết phải kiêm luôn việc điều phối nếu đang quá đau.

Khi đã chọn, cả nhà nói rõ với nhau: "Từ giờ có việc gì cần hỏi thì hỏi chị Ngọc, chị Ngọc sẽ ghi lại." Câu này giúp người ngoài biết tìm ai, và giúp người chịu tang chính được ngồi yên.

Người điều phối cũng cần được thay. Sau một ngày rưỡi, cử người phụ để họ ngủ vài tiếng.

Bảng chia nhóm việc dùng được ngay

Mỗi gia đình một khác, nhưng phần lớn việc trong mấy ngày tang rơi vào những nhóm dưới đây. Viết bảng này ra giấy, điền tên người, dán ở chỗ ai cũng thấy:

Nhóm việcGồm những gìNgười hợpLưu ý
Liên lạcBáo tin, nghe điện thoại, trả lời tin nhắnNgười nói chuyện mềm, biết rõ họ hàngCó danh sách đã báo, chưa báo
Làm việc với dịch vụ tang lễHỏi, so sánh, chốt các khâuNgười tỉnh táo, cẩn thận với tiềnLuôn có hai người khi ký
Tiếp kháchĐón người đến viếng, mời nước, chỉ chỗNgười quen mặt nhiều ngườiChia ca, không ai đứng cả ngày
Hậu cần trong nhàNấu ăn, nước uống, dọn dẹp, chỗ ngủHàng xóm, họ hàng, bạn bè xin giúpCó người lo bữa cho người chịu tang chính
Giấy tờGom giấy tờ người mất, giữ giấy báo tửNgười ngăn nắpMột túi duy nhất, ghi rõ ai giữ
Chăm người chịu tang chínhNhắc ăn, cho nghỉ, ngồi cạnhNgười thân thiết nhất với họViệc này cũng là một việc, không phải phụ

Hàng cuối hay bị bỏ qua nhất. Người mẹ vừa mất chồng, người con vừa mất mẹ, dễ ngồi cả ngày không ăn, không nghỉ, rồi gục đúng hôm đưa tang. Giao hẳn cho một người việc ở bên họ.

Sổ ghi chép chung: ghi những gì

Một cuốn sổ hoặc một tệp chung trên điện thoại mà cả nhà cùng xem được sẽ tránh rất nhiều hiểu lầm về sau. Nên ghi:

  • Mọi khoản đã chi: ngày, việc gì, ai chi, có hoá đơn hay không. Đây là nguồn bất hoà phổ biến nhất sau đám tang nếu không ghi.
  • Những việc đã hứa với bên ngoài: hẹn giờ với dịch vụ, đã đặt gì, đã đặt cọc bao nhiêu, ai đứng tên.
  • Danh sách người đến viếng, gửi hoa, giúp việc, để sau này gia đình cảm ơn đúng người. Cách cảm ơn có hướng dẫn riêng, ở đây chỉ nhắc ghi lại.
  • Những điều người mất từng dặn mà mọi người nhớ ra, ghi kèm tên người nhớ. Giúp giải quyết bất đồng mà không ai bị coi là bịa.
  • Việc còn tồn sau đám tang: giấy tờ cần làm, người cần gọi lại, đồ cần trả.

Chuyện thừa kế tài sản có trình tự pháp lý riêng; sổ này không phải chỗ ghi chia tài sản. Cũng không nên bàn chuyện đó trong mấy ngày tang.

Khi anh chị em không cùng ý

Bất đồng hay gặp nhất. Hoả táng hay chôn cất, tổ chức tang ở nhà ai, làm lớn hay đơn giản, ai trả phần nào, có mời người này người kia hay không. Phần lớn không phải chuyện đúng sai mà là mỗi người mang một nỗi đau và một ký ức khác về người mất.

Quay về câu hỏi: người mất muốn gì. Khi đã biết ước nguyện, mọi người dễ nhường nhau hơn. Nếu người mất chưa từng nói, hỏi những người gần gũi nhất với họ trong những năm cuối.

Tách việc gấp với việc chưa gấp. Chỉ những gì phải chốt trong ngày mới bàn ngay. Chuyện đồ đạc, nhà cửa, tài sản hẹn bàn sau ít nhất vài tuần, có đủ mặt mọi người.

Có người đứng giữa. Một người bác, người chú được cả nhà nể, hoặc người điều phối, nghe từng bên và nói lại. Tránh để hai người đang nóng nói trực tiếp với nhau trước mặt khách.

Chấp nhận không hoàn hảo. Một đám tang không giống ý mọi người vẫn là một đám tang được lo chu đáo. Giữ hoà khí trong nhà là điều người mất có lẽ mong nhất.

Người ở xa và người ở gần: chia sao cho công bằng

Thường có một người con sống gần bố mẹ, gánh phần lớn việc chăm sóc những năm cuối, và cũng gánh phần lớn việc tang. Những người con ở xa về muộn, thấy mọi thứ đã chốt, có khi phật ý vì không được hỏi. Người ở gần thì thấy mình làm hết mà vẫn bị trách.

Cách giảm va chạm: ngay khi báo tin, người ở gần nói rõ những việc phải chốt trước khi người ở xa về kịp, và hỏi ý qua điện thoại cho những việc còn chờ được. Người ở xa nhận phần việc làm được từ xa: gọi báo họ hàng, tìm hiểu thủ tục, góp phần chi phí, hoặc lo việc sau tang như giấy tờ, ngân hàng khi về.

Người ở xa về đến nơi thường muốn bù đắp bằng cách làm thật nhiều. Hãy hỏi người điều phối việc nào còn trống, thay vì làm lại việc đã có người lo. Còn người ở gần, sau đám tang, rất cần được anh chị em ghi nhận bằng lời, và được ở lại vài ngày cùng nhau thay vì mỗi người về một ngả ngay hôm sau.

Một tình huống: ba chị em ở Cần Thơ

Giả định ba chị em lo tang cho mẹ ở Cần Thơ. Chị cả ở cùng mẹ, chăm mẹ ba năm; em trai ở TP Hồ Chí Minh; em út ở Hà Nội. Ngày đầu, chị cả gần như làm mọi thứ một mình, đến tối thì ngất. Hôm sau, con rể chị đứng ra điều phối, dán một tờ giấy chia việc lên tủ lạnh.

Em trai nhận phần làm việc với dịch vụ tang lễ và giữ sổ chi. Em út về muộn một ngày, nhận phần liên lạc với họ hàng ngoài Bắc và những việc giấy tờ sau tang. Chị cả chỉ còn một việc: ngồi với mẹ và tiếp những người thân của mẹ. Bất đồng duy nhất, về việc chôn hay hoả táng, được giải quyết khi một người dì nhắc lại lời mẹ từng nói với dì.

Điều đáng học không phải tờ giấy chia việc, mà là việc cả nhà để người đau nhất và mệt nhất được làm ít nhất.

Những việc không cần ai phải làm

Một phần lý do cả nhà kiệt sức là cố làm những việc không thật cần. Danh sách dưới đây là những thứ gia đình có thể bỏ qua hoặc để sau mà không thiếu chu đáo:

  • Dọn dẹp, sửa sang nhà cửa cho đẹp trước khi khách đến. Khách đến viếng không để ý chuyện đó.
  • Tiếp chuyện lâu với từng người đến viếng. Một cái gật đầu, một lời cảm ơn là đủ. Người tiếp khách thay phiên nhau.
  • Trả lời mọi tin nhắn chia buồn ngay trong ngày. Có thể cảm ơn chung sau đám tang.
  • Nấu nướng cầu kỳ cho người giúp việc. Bữa đơn giản, nhận đồ ăn hàng xóm mang sang, gọi cơm hộp đều được.
  • Làm cho bằng nhà khác. Mỗi gia đình có hoàn cảnh, sức lực và ước nguyện riêng của người mất. So sánh chỉ thêm áp lực và thêm chi phí.
  • Giải thích với người hỏi vì sao làm thế này mà không làm thế kia. Một câu "gia đình đã thống nhất như vậy" là đủ.

Bớt được những việc này, mỗi người trong nhà có thêm vài giờ ngủ, và chính vài giờ đó giúp cả nhà đi qua ngày đưa tang mà không ai gục.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Người gánh việc nhiều nhất trong mấy ngày tang thường sụp sau đó, khi mọi người đã về. Mệt mỏi kéo dài, mất ngủ, cáu gắt, hoặc thấy trống rỗng là phản ứng thường gặp những tuần đầu.

Nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu sau nhiều tháng nỗi đau vẫn chiếm hết mỗi ngày, bạn không làm được việc thường ngày, hoặc mâu thuẫn trong gia đình khiến bạn suy sụp. Tổ chức Y tế Thế giới có mô tả tình trạng đau buồn kéo dài trong ICD-11; chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được. Với mâu thuẫn anh chị em kéo dài, một buổi nói chuyện có người trung gian là chuyên gia tư vấn gia đình đôi khi giúp nhiều hơn nhiều bữa cãi nhau.

Nếu bạn hay một người trong nhà có ý nghĩ tự làm hại mình, hãy nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Không ai nên một mình với ý nghĩ đó.

Câu hỏi thường gặp

Ai nên là người điều phối việc tang trong gia đình?

Người bình tĩnh, nắm được các mối quan hệ trong họ, có thời gian ở nhà suốt mấy ngày và không phải người đau nhất. Đó có thể là con dâu, con rể, cháu lớn hoặc bạn thân của gia đình. Người điều phối cũng cần có người thay ca để nghỉ.

Có cần ghi chép chi tiêu trong đám tang không?

Rất nên. Một cuốn sổ hoặc tệp chung ghi ngày, khoản chi, ai chi, có hoá đơn hay không sẽ tránh được nhiều hiểu lầm về tiền bạc sau đám tang, vốn là nguồn bất hoà hay gặp nhất giữa anh chị em.

Anh chị em bất đồng chuyện hoả táng hay chôn cất thì làm sao?

Quay về câu hỏi người mất từng muốn gì, hỏi những người gần gũi nhất với họ những năm cuối. Nếu vẫn chưa thống nhất, nhờ một người lớn được cả nhà nể đứng giữa nghe từng bên. Tránh để hai người đang nóng tranh luận trước mặt khách.

Người con ở xa về muộn nên làm gì để giúp được nhiều?

Hỏi người điều phối việc nào còn trống thay vì làm lại việc đã có người lo. Người ở xa cũng có thể nhận những việc làm được từ xa như báo tin họ hàng, tìm hiểu thủ tục, hoặc lo giấy tờ sau tang.

Có nên bàn chuyện tài sản trong mấy ngày tang không?

Không nên. Chuyện thừa kế có trình tự pháp lý riêng và cần đủ mặt mọi người khi đã bình tĩnh. Bàn trong mấy ngày tang dễ làm sứt mẻ tình cảm gia đình mà không giải quyết được gì.

Làm sao để người chịu tang chính không kiệt sức?

Giao cho họ ít việc nhất và giao hẳn cho một người việc ở bên họ: nhắc ăn, cho nghỉ, đỡ những cuộc nói chuyện khó. Việc chăm người chịu tang chính nên được coi là một nhóm việc riêng, không phải việc phụ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138