Rất nhiều người đang đau buồn nhận thấy nỗi nhớ không đều trong ngày và trong tuần: nó dâng cao vào chiều tối, vào Chủ nhật, vào đúng giờ người thân từng đi làm về hay từng gọi điện. Không thể làm những giờ ấy hết khó, nhưng có thể nhận ra trước và chuẩn bị một kế hoạch nhỏ để đi qua chúng thay vì bị bất ngờ mỗi lần.
Bài này giúp bạn tìm ra những giờ khó của riêng mình, hiểu vì sao chúng khó, và dựng một kế hoạch cho buổi tối, cho ngày cuối tuần, kèm vài cách xử lý khi cơn nhớ ập đến giữa chừng. Cuối bài là những dấu hiệu cho thấy bạn cần hỗ trợ nhiều hơn một kế hoạch tự làm.
Vì sao có những giờ khó hơn hẳn những giờ khác
Cuộc sống chung với một người tạo ra rất nhiều nhịp nhỏ mà ta không để ý: sáu giờ chiều tiếng xe máy của chồng về đến ngõ, tối thứ Bảy cả nhà ăn cơm ở nhà bà, sáng Chủ nhật hai mẹ con đi chợ. Khi người đó mất, những nhịp ấy vẫn còn trong cơ thể. Đến giờ, bạn vẫn chờ, và chỗ trống hiện ra rõ nhất đúng lúc đó.
Buổi tối còn khó vì một lý do khác: mọi việc trong ngày đã xong, không còn gì để làm bận tay. Ánh sáng tắt dần, nhà yên ắng, những suy nghĩ đã bị gạt sang một bên suốt ngày giờ có chỗ để quay lại. Cuối tuần cũng vậy, khi không có giờ làm, không có đồng nghiệp, ngày dài ra.
Ngoài ra còn những giờ khó theo mùa và theo dịp: ngày rằm, ngày lương về mà không còn ai để cùng tính toán, mùa mưa đầu tiên không có người lên mái kiểm tra chỗ dột. Những giờ này khó đoán hơn, nhưng cũng có thể được ghi nhận dần qua thời gian.
Biết được điều này giúp bạn bớt hoảng. Cảm giác tụt dốc lúc năm giờ chiều không có nghĩa là bạn đang tệ đi, chỉ là bạn đang đi qua giờ khó của mình. Và vì nó lặp lại, bạn có thể đoán trước và chuẩn bị.
Tìm ra những giờ khó của riêng bạn
Mỗi người có bản đồ riêng. Dành một tuần để quan sát, cách làm như sau.
- Chuẩn bị một cuốn sổ nhỏ hoặc ghi chú điện thoại, chia mỗi ngày thành bốn phần: sáng, trưa, chiều, tối.
- Mỗi tối, đánh dấu phần nào trong ngày nặng nề nhất. Không cần viết dài, một ký hiệu là đủ.
- Ghi thêm một hai chữ về điều đã khơi lên cơn buồn, nếu biết: một bài hát, đi ngang quán cà phê quen, giờ cơm.
- Sau bảy ngày, nhìn lại: ngày nào, phần nào trong ngày lặp lại nhiều nhất.
- Khoanh lại hai ba "giờ khó" chính. Đó là chỗ bạn sẽ đặt kế hoạch trước.
Nhiều người ngạc nhiên khi thấy giờ khó của mình không phải lúc họ đoán. Bà Lụa ở Lâm Đồng tưởng buổi tối khó nhất, nhưng sổ ghi lại cho thấy chín giờ sáng mới là lúc bà buồn nhất, đúng giờ ông thường pha trà mời bà ra hiên ngồi.
Kế hoạch cho từng kiểu giờ khó
Bảng dưới gợi ý những việc thay thế cho từng kiểu giờ khó thường gặp. Chọn việc cụ thể, làm được ngay, không cần chuẩn bị nhiều.
| Giờ khó | Vì sao khó | Gợi ý thay thế |
|---|---|---|
| Chiều tối, giờ người thân từng về | Chờ đợi theo thói quen, nhà yên ắng | Ra khỏi nhà đúng giờ đó: đi bộ, đi chợ, ghé nhà người thân; hoặc hẹn một cuộc gọi cố định |
| Bữa tối | Mâm cơm thiếu người, nấu cho một người thấy vô nghĩa | Ăn cùng ai đó vài tối mỗi tuần; đổi chỗ ngồi; nấu món đơn giản |
| Đêm khuya trước khi ngủ | Không còn gì làm, suy nghĩ quay lại | Một nghi thức khép ngày: tắm ấm, viết vài dòng, nghe nhạc nhẹ |
| Sáng Chủ nhật | Ngày từng dành cho nhau, không có lịch làm việc | Đặt một việc cố định: đi bộ công viên, phụ việc ở nơi bạn tin, gặp bạn |
| Ngày lễ, ngày nghỉ dài | Mọi người quây quần, mình thấy lạc lõng | Lên kế hoạch trước một tuần, có người đồng hành, có lối ra nếu quá sức |
Kế hoạch không có nghĩa là lấp kín để không còn buồn. Có những giờ bạn sẽ chọn ngồi lại với nỗi nhớ, chẳng hạn mở album ảnh vào tối thứ Bảy. Khác biệt nằm ở chỗ đó là lựa chọn, không phải bị cuốn vào.
Cuối tuần một mình: dựng khung cho ngày trống
Với người sống một mình sau khi mất bạn đời, cuối tuần thường là thời gian dài nhất. Ông Định ở Hà Nội, sau khi vợ mất, kể rằng ngày thường ông còn đi làm, còn có đồng nghiệp hỏi han, nhưng từ chiều thứ Sáu đến sáng thứ Hai, có khi cả hai ngày không nói với ai câu nào.
Cách nhiều người dùng là đặt cho cuối tuần một khung đơn giản gồm ba điểm neo: một việc buổi sáng ra khỏi nhà, một bữa ăn có người cùng, một việc tay chân buổi chiều. Ví dụ: sáng thứ Bảy đi bộ quanh hồ, trưa Chủ nhật ăn cơm nhà con gái, chiều thứ Bảy sửa lại hàng rào hay chăm vườn.
Khung này không cần kín. Phần còn lại để trống cho nghỉ ngơi, cho những lúc muốn ở một mình. Điều quan trọng là không có cả ngày dài không có điểm tựa nào.
Nếu bạn là con cái hay bạn bè của người đang sống một mình, cuối tuần là lúc lời mời có giá trị nhất. Một tin nhắn sáng thứ Bảy, một lời rủ ăn trưa Chủ nhật, đều đặn qua nhiều tháng, giúp được nhiều hơn những lần thăm hỏi dồn dập ngay sau đám tang.
Giờ khó khi trong nhà còn con nhỏ
Với người vừa mất bạn đời mà còn con nhỏ, giờ khó thường trùng đúng với giờ bận nhất: chiều tối đón con, nấu cơm, tắm cho con, dỗ con ngủ. Đó là những việc trước đây hai người chia nhau. Giờ một mình làm hết, mệt cơ thể chồng lên nỗi nhớ, và nhiều người kể rằng họ hay mất bình tĩnh với con đúng vào khung giờ này, rồi lại tự trách cả đêm.
Một vài điều chỉnh nhỏ giúp được nhiều. Đơn giản hoá bữa tối trong những tháng đầu, nấu món một nồi, chấp nhận ăn đồ làm sẵn vài hôm. Nhờ một người thân hoặc hàng xóm đón con một hai buổi mỗi tuần để bạn có một tiếng thở. Giữ nếp đi ngủ của con giống như trước, vì nếp quen giúp cả con lẫn bạn yên tâm.
Trẻ cũng có giờ khó của chúng, thường cũng là giờ cha hoặc mẹ từng về nhà. Cách nói chuyện với trẻ về mất mát là một chủ đề riêng, bạn nên tìm đọc kỹ. Ở đây chỉ nhắc: được buồn trước mặt con một cách bình tĩnh không làm hại con, và một cái ôm lúc đó có ích cho cả hai.
Khi cơn nhớ ập đến giữa chừng
Dù chuẩn bị kỹ, vẫn có lúc cơn nhớ ập đến bất ngờ: giữa siêu thị, trên xe buýt, giữa cuộc họp. Vài cách giúp bạn đứng vững trong vài phút đầu.
- Gọi tên nó. Nói thầm "đây là cơn nhớ, nó sẽ qua". Gọi tên một cảm giác thường làm nó bớt áp đảo.
- Thở ra dài. Hít vào đếm bốn, thở ra đếm sáu, vài lần. Thở ra dài giúp cơ thể dịu xuống.
- Chạm vào hiện tại. Nhìn quanh và gọi tên năm thứ bạn thấy, bốn thứ bạn chạm được. Cách này kéo sự chú ý về khoảnh khắc đang có.
- Cho phép mình rời đi. Ra hành lang, vào nhà vệ sinh, ngồi lại trong xe vài phút. Không ai đòi bạn phải gồng.
- Nhắn một người. Một tin nhắn ngắn "em đang khó, chỉ muốn nói vậy" cho người hiểu bạn.
- Để nước mắt đến nếu cần. Khóc không phải là mất kiểm soát. Sau khi khóc, nhiều người thấy nhẹ đi.
Nếu những cơn này dồn dập nhiều lần mỗi ngày, kèm tim đập dồn, khó thở, sợ hãi dữ dội, hãy kể với bác sĩ để được kiểm tra và hỗ trợ.
Những chỗ hay sai khi cố lấp giờ khó
Lấp kín mọi khoảng trống. Có người xếp lịch dày đặc từ sáng đến tối để không còn giờ nào trống. Cách này có thể giúp vài tuần, rồi kiệt sức và nỗi buồn dồn lại bùng lên.
Né hẳn những nơi, những giờ quen. Tránh mãi con đường quen hay bữa cơm Chủ nhật ở nhà bà khiến thế giới của bạn hẹp dần. Nên quay lại từng chút, có người đi cùng.
Chờ người khác chủ động. Người quanh bạn thường không biết đâu là giờ khó của bạn. Nói thẳng "tối thứ Sáu em hay buồn lắm, chị gọi em được không" giúp họ giúp được bạn.
Coi một tối tệ là thất bại. Kế hoạch có hôm không chạy. Tối nay khó không xoá đi những tối đã qua được.
Dùng màn hình để lấp đêm. Bật ti vi hay điện thoại suốt đến khi ngủ gục giúp quên trong chốc lát, nhưng thường làm giấc ngủ tệ đi và giờ khó hôm sau càng nặng. Nên tắt màn hình trước giờ ngủ một khoảng.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
Những giờ khó thường nhẹ dần theo tháng, dù có thể trở lại vào các dịp đặc biệt. Bạn nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý nếu sau nhiều tháng, gần như mọi giờ trong ngày đều nặng nề như nhau, nếu bạn bắt đầu không dám ra khỏi nhà, hoặc nếu bạn cần đến rượu để đi qua mỗi buổi tối.
Khi đi gặp, mang theo cuốn sổ ghi giờ khó giúp chuyên gia hiểu nhịp của bạn nhanh hơn. Câu nên hỏi: những cơn tụt dốc vào giờ cố định của em có cần cách hỗ trợ riêng không, và em có thể làm gì giữa các buổi gặp.
Buổi tối và đêm khuya cũng là lúc một số người có ý nghĩ muốn chết hoặc làm hại bản thân. Nếu điều đó xảy ra với bạn, đừng chờ đến sáng: nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Những ý nghĩ ấy có thể được giúp.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao cứ chiều tối là thấy buồn hơn sau khi người thân mất?
Chiều tối thường là giờ gắn với nhịp sinh hoạt chung như người thân đi làm về, bữa cơm gia đình. Việc trong ngày đã xong, nhà yên ắng nên nỗi nhớ dễ quay lại. Đây là điều rất nhiều người gặp.
Làm sao để Chủ nhật bớt trống trải khi sống một mình?
Đặt vài điểm neo cố định: một việc buổi sáng ra khỏi nhà, một bữa ăn có người cùng, một việc tay chân buổi chiều. Phần còn lại để nghỉ ngơi. Nói với người thân rằng cuối tuần là lúc bạn cần được rủ rê.
Có nên tránh những nơi gợi nhớ người đã mất không?
Tạm tránh trong thời gian đầu là bình thường. Nhưng tránh mãi khiến cuộc sống hẹp dần. Nên quay lại từng chút khi thấy sẵn sàng, có thể có người đi cùng trong những lần đầu.
Đang ở chỗ đông người mà cơn nhớ ập đến thì làm sao?
Thở ra dài vài lần, nhìn quanh gọi tên những thứ bạn thấy, rồi cho phép mình rời đi một lúc nếu cần. Nhắn một tin ngắn cho người hiểu bạn cũng giúp bạn đứng vững hơn.
Những giờ khó này có kéo dài mãi không?
Với phần lớn người, chúng thưa dần và nhẹ đi theo thời gian, dù có thể quay lại vào ngày giỗ, ngày lễ. Nếu nhiều tháng không đỡ chút nào, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Người thân sống một mình sau tang, con cái ở xa nên làm gì?
Hỏi họ giờ nào khó nhất và gọi điện đúng giờ đó, đều đặn. Nhờ hàng xóm, họ hàng gần ghé vào cuối tuần. Một cuộc gọi cố định mỗi tối thường có giá trị hơn những lần về thăm dồn dập.