Uống vài ly rượu cho dễ ngủ, cho bớt nghĩ là phản ứng rất nhiều người có sau khi người thân mất. Thói quen này thành vấn đề khi bạn cần uống mới chịu được một ngày, uống nhiều hơn dần, uống một mình hoặc giấu người nhà, hay uống làm hỏng công việc, sức khoẻ, các mối quan hệ. Rượu chỉ làm nỗi đau im đi một lúc, rồi trả lại nó cùng mệt mỏi, mất ngủ và tâm trạng tệ hơn.
Bài này nói về rượu bia và cả những cách khác người ta dùng để không phải cảm thấy gì: làm việc đến kiệt sức, lướt điện thoại suốt đêm, mua sắm, chơi game liền mạch. Bạn sẽ có cách tự nhận ra, cách giảm dần an toàn, và biết lúc nào việc tự xoay xở không còn đủ.
Vì sao người đau buồn dễ tìm đến rượu và những thứ làm tê liệt
Đau buồn đến dồn dập và không theo lịch. Giữa một ngày làm việc bình thường, một mùi hương hay một bài hát cũng có thể kéo bạn về những ngày cuối của người thân. Khi cảm giác ấy quá sức, con người tự nhiên tìm thứ gì đó làm nó dịu đi thật nhanh. Rượu làm được điều đó trong một hai tiếng.
Trong nhiều gia đình, rượu còn đi kèm những ngày tang: mâm cơm mời khách, chén rượu với anh em họ hàng. Khi khách về hết, thói quen uống mỗi tối vẫn ở lại, và ít ai để ý nó đã chuyển từ uống cùng người khác sang uống một mình.
Những thứ làm tê liệt khác cũng vận hành giống vậy. Làm việc liên tục đến khuya để không phải về căn nhà trống. Lướt mạng hết video này đến video khác cho tới ba giờ sáng. Không có gì sai khi thỉnh thoảng cần quên đi một lúc. Vấn đề bắt đầu khi đó là cách duy nhất bạn dùng, và bạn không còn lúc nào để thật sự buồn, thật sự nhớ.
Né tránh tạm thời và né tránh đã thành vấn đề
Ranh giới không nằm ở một con số cố định, mà ở việc thói quen đó đang phục vụ bạn hay đang điều khiển bạn. Bảng dưới giúp bạn tự soi.
| Dấu hiệu | Tạm thời, thường chưa đáng lo | Đã cần dừng lại xem xét |
|---|---|---|
| Tần suất | Thỉnh thoảng, vào những ngày đặc biệt khó | Gần như mỗi ngày, thành nếp |
| Lượng | Giữ như trước khi có tang | Tăng dần mới thấy "đủ" |
| Lý do | Uống cùng người khác, trong bữa ăn | Uống để chịu được, uống để ngủ, uống một mình |
| Che giấu | Không cần giấu ai | Giấu chai, nói giảm số lượng với người nhà |
| Hậu quả | Không ảnh hưởng việc làm, sức khoẻ | Đi làm muộn, quên việc, mệt kéo dài, cãi nhau trong nhà |
| Khi không có | Bình thường | Bứt rứt, run tay, đổ mồ hôi, khó chịu khi ngừng |
Nếu bạn thấy mình ở cột bên phải từ hai ba dòng trở lên, đây là lúc nên nghiêm túc nhìn lại, và nói chuyện với ai đó bạn tin. Dòng cuối, khó chịu cơ thể khi ngừng, là dấu hiệu cần gặp bác sĩ.
Rượu ảnh hưởng thế nào tới người đang đau buồn
Giấc ngủ vụn vặt hơn. Rượu có thể giúp thiếp đi nhanh, nhưng thường làm nửa sau đêm chập chờn, dễ tỉnh giấc sớm. Người đang khó ngủ vì buồn càng mệt thêm.
Tâm trạng hôm sau tệ hơn. Rượu là chất ức chế thần kinh. Nhiều người kể rằng sáng hôm sau buồn, lo, cáu bẳn nặng hơn hẳn so với những ngày không uống.
Dễ làm điều sẽ hối tiếc. Khi say, cảm xúc dồn nén dễ bung ra thành lời nặng với người thân, hay quyết định bốc đồng như bán đồ của người đã mất, gửi tin nhắn khó rút lại.
Tăng rủi ro tai nạn và nguy hiểm. Lái xe sau khi uống, té ngã khi về khuya. Với người đang có ý nghĩ buông xuôi, rượu làm những ý nghĩ ấy dễ biến thành hành động hơn.
Ảnh hưởng bệnh nền và thuốc đang dùng. Rượu tương tác với nhiều loại thuốc, làm bệnh gan, dạ dày, huyết áp, tiểu đường khó kiểm soát. Nếu đang điều trị bệnh gì, nên hỏi bác sĩ.
Giảm dần một cách an toàn
Nếu bạn uống nhiều mỗi ngày trong một thời gian dài, đừng tự ngừng đột ngột: hãy đọc kỹ bước đầu tiên. Với người uống chưa đến mức đó, các bước dưới đây giúp giảm dần mà không thấy bị tước mất chỗ dựa.
- Nếu đã uống nhiều mỗi ngày trong nhiều tuần, hoặc từng run tay, vã mồ hôi, bồn chồn khi không uống, hãy đi khám trước khi ngừng. Ngừng đột ngột trong trường hợp này có thể nguy hiểm và cần bác sĩ theo dõi.
- Ghi lại trong một tuần: uống lúc nào, bao nhiêu, đang cảm thấy gì ngay trước khi uống. Nhiều người nhận ra mình uống theo một giờ cố định hoặc theo một cảm giác cố định.
- Chọn một hai ngày trong tuần không uống, và cho biết trước với một người thân.
- Thay chén rượu tối bằng một nghi thức khác ở cùng chỗ, cùng giờ: ấm trà, cốc nước gừng, bát chè. Giữ cái khung, đổi thứ trong cốc.
- Không giữ sẵn rượu trong nhà. Có rượu biếu sau đám tang thì gửi người khác cất hộ.
- Khi cơn thèm đến, chờ mười lăm phút và làm việc khác: tắm, đi một vòng, gọi điện. Cơn thèm thường lên đỉnh rồi hạ.
Giảm được rồi có lúc lại uống nhiều trở lại, nhất là quanh những ngày giỗ, ngày lễ. Đừng coi đó là thất bại hoàn toàn. Hôm sau quay lại nhịp đã đặt.
Những thứ làm tê liệt khác: làm việc, điện thoại, mua sắm
Không phải ai cũng tìm đến rượu. Anh Quân ở TP Hồ Chí Minh, sau khi mẹ mất, nhận thêm mọi dự án ở công ty, ở lại văn phòng tới chín mười giờ tối. Đồng nghiệp khen anh "mạnh mẽ". Sáu tháng sau, anh gục ngã vì kiệt sức và lần đầu tiên khóc cho mẹ.
Làm việc, lướt điện thoại, mua sắm trực tuyến, chơi game, xem phim liền mạch đều có chung một cơ chế: lấp kín thời gian để không còn khoảng trống cho nỗi buồn. Chúng ít bị xem là vấn đề vì không gây say, thậm chí được khen. Nhưng nỗi đau không được chạm tới thì không dịu đi, nó chỉ chờ.
Cách tự soi đơn giản: thử để trống mười lăm phút mỗi ngày, không điện thoại, không việc, chỉ ngồi uống trà hoặc đi bộ. Nếu khoảng trống ấy làm bạn hoảng đến mức không chịu nổi, đó là dấu hiệu bạn đang né tránh nhiều hơn mức có lợi. Không cần bỏ hết những thứ đó, chỉ cần dành lại cho mình vài khoảng để được buồn.
Có những hoạt động vừa giúp bạn tạm rời nỗi buồn vừa không lấy mất sức khoẻ: làm vườn, nấu ăn, đi bộ, gặp bạn. Đau buồn lành mạnh thường là sự luân phiên giữa lúc đối diện mất mát và lúc nghỉ ngơi khỏi nó.
Một tối khó khăn: viết sẵn kế hoạch ứng phó
Cơn muốn uống hay muốn vùi đầu vào điện thoại thường đến vào những lúc đoán trước được: chiều tối thứ Sáu, ngày giỗ, sau một cuộc gọi khó. Viết sẵn một kế hoạch nhỏ lúc đang tỉnh táo giúp bạn không phải nghĩ vào lúc yếu nhất. Dán nó ở chỗ dễ thấy, ví dụ cánh tủ bếp.
- Ba người có thể gọi khi tối nay thấy khó, kể cả chỉ để nói vài câu.
- Hai việc làm được ngay trong nhà để qua mười lăm phút đầu: tắm nước ấm, pha trà, tưới cây, gấp quần áo.
- Một chỗ có thể đi đến: nhà người thân gần, quán nước quen không bán rượu, một vòng quanh hồ.
- Một câu nhắc mình, viết bằng chữ của chính bạn, ví dụ "sáng mai mình sẽ mừng vì tối nay không uống".
- Một việc nhỏ để làm cho người đã mất thay vì uống: thắp nén nhang, nghe bài hát người ấy thích, viết vài dòng.
Kế hoạch này không cần hoàn hảo. Nó chỉ cần đủ để bạn đi qua khoảng thời gian ngắn khi cơn thèm lên cao nhất. Mỗi tối vượt qua được là một tối cơ thể bạn học thêm rằng nỗi buồn có thể chịu được mà không cần làm tê liệt nó.
Khi người thân trong nhà uống nhiều sau tang
Nếu người uống nhiều không phải bạn mà là bố, chồng, anh trai, việc nói ra rất khó. Người đang đau buồn dễ tự ái, nhất là khi bị nhắc vào lúc đang say. Hãy chọn lúc người đó tỉnh táo, buổi sáng hoặc khi hai người ngồi riêng.
Nói về điều bạn thấy và cảm giác của bạn, không dán nhãn: "Con thấy dạo này tối nào bố cũng uống một mình, con lo cho bố" dễ nghe hơn "bố nghiện rồi". Hỏi han nỗi buồn trước, chuyện rượu sau. Có khi người đó uống vì không có ai để nói chuyện về người đã mất.
Đề nghị một việc cụ thể thay thế: tối thứ Năm con qua ăn cơm với bố, sáng Chủ nhật hai bố con đi bộ. Nếu người đó có dấu hiệu khó chịu cơ thể khi không uống, đưa đi khám thay vì bắt bỏ ngay. Và nếu có bạo lực, nguy hiểm cho bạn hay trẻ nhỏ trong nhà, an toàn của bạn phải đặt lên trước.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
Bạn nên gặp bác sĩ nếu đã thử giảm mà không được, nếu uống làm ảnh hưởng rõ đến sức khoẻ, công việc, gia đình, hoặc nếu có dấu hiệu khó chịu cơ thể khi ngừng. Có thể bắt đầu từ bác sĩ đa khoa, họ sẽ hướng dẫn nơi phù hợp. Câu nên hỏi: mức uống hiện tại của mình có cần cai dưới sự theo dõi không, có xét nghiệm gì cần làm, và nơi nào có hỗ trợ tâm lý đi kèm.
Nếu bạn nhận ra rượu hay những thói quen kia đang che một nỗi buồn quá lớn, chuyên gia tâm lý có thể giúp bạn từ từ chạm vào nó một cách an toàn. Không cần chờ đến khi mọi thứ đổ vỡ mới đi.
Nếu trong lúc uống hay sau khi uống bạn có ý nghĩ muốn chết, muốn làm hại bản thân, hãy dừng uống, nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Rượu làm những ý nghĩ ấy nguy hiểm hơn, và giúp đỡ là có thật.
Câu hỏi thường gặp
Uống một ly rượu mỗi tối sau khi người thân mất có sao không?
Không phải ai uống một ly cũng thành vấn đề. Điều đáng để ý là lý do và xu hướng: nếu uống để chịu được, để ngủ, và lượng tăng dần theo tuần, đó là lúc nên dừng lại nhìn nhận và thử giảm.
Tự bỏ rượu đột ngột có nguy hiểm không?
Với người đã uống nhiều mỗi ngày trong thời gian dài, ngừng đột ngột có thể gây phản ứng nguy hiểm. Nếu từng run tay, vã mồ hôi, bồn chồn khi không uống, hãy đi khám để được theo dõi khi giảm.
Làm việc thật nhiều để quên buồn có phải là cách tốt?
Bận rộn giúp đỡ trong thời gian ngắn, nhưng lấp kín mọi khoảng trống khiến nỗi buồn không được chạm tới và dễ dẫn đến kiệt sức. Nên giữ lại vài khoảng mỗi tuần để được nhớ, được buồn.
Làm sao nói với bố về chuyện uống rượu nhiều sau khi mẹ mất?
Chọn lúc bố tỉnh táo, nói về điều mình thấy và nỗi lo của mình, không dán nhãn. Hỏi chuyện nỗi buồn trước, rồi đề nghị việc cụ thể thay thế như ăn tối cùng, đi bộ cùng vào những ngày cố định.
Lướt điện thoại tới sáng có tính là né tránh không?
Thỉnh thoảng thì không sao. Nếu đêm nào cũng vậy và bạn thấy hoảng khi không có điện thoại trong tay, có thể bạn đang dùng nó để không phải cảm thấy gì. Thử đặt điện thoại ngoài phòng ngủ vài tối.
Rượu biếu sau đám tang nên xử lý thế nào nếu đang muốn bớt uống?
Không giữ trong tầm tay. Gửi người thân cất hộ, dùng để biếu lại, hoặc để dành cho dịp giỗ. Không có rượu sẵn trong nhà giúp những tối khó khăn bớt cám dỗ hơn nhiều.