ChapNhan.comChấp Nhận
Những ngày đầu sau khi người thân mất

Người thân mất tại nhà cần làm gì: việc trong vài giờ đầu theo thứ tự

Khi người thân vừa mất tại nhà: xác nhận ra sao, lúc nào gọi 115 hay báo công an, việc nào làm ngay, việc nào để sau, giấy tờ nào cần gom sớm.

A quiet Vietnamese living room at early dawn, a folded blanket on a wooden bench, soft grey window light, seen from the doorway, still and calm

Khi người thân vừa mất tại nhà, việc đầu tiên là xác nhận chắc chắn người đó đã mất, rồi báo cho người có trách nhiệm xác nhận: nhân viên y tế đang theo dõi bệnh, trạm y tế xã, hoặc công an nếu cái chết đột ngột, không rõ nguyên nhân. Sau đó gọi vài người thân nhất đến ở cùng, gom giấy tờ tuỳ thân của người mất, và chỉ quyết định những việc thật sự không chờ được.

Hầu hết những việc khác đều có thể chậm lại vài giờ. Bạn không phải gọi hết họ hàng trong một tối, không phải chốt mọi chuyện về hậu sự ngay bên giường, và không phải tỏ ra bình tĩnh. Phần dưới đây xếp các việc theo thứ tự thường gặp, chỉ ra chỗ hay sai, và những câu nên hỏi cán bộ xã hay người làm dịch vụ để bạn không bị cuốn theo lúc đầu óc còn trống rỗng.

Xác nhận người thân đã mất: khi nào gọi 115, khi nào báo công an

Có hai tình huống rất khác nhau. Tình huống thứ nhất là người bệnh nặng đã được bác sĩ cho về nhà, gia đình biết thời gian còn lại không nhiều. Khi hơi thở ngừng hẳn, không còn mạch, mắt không phản ứng với ánh sáng, đó thường là lúc người thân đã đi. Nếu có nhân viên y tế đang theo dõi tại nhà hoặc trạm y tế xã đã biết bệnh, hãy báo họ để có người xác nhận chính thức. Việc xác nhận này cũng là cơ sở để làm giấy tờ sau này.

Tình huống thứ hai là cái chết đến bất ngờ: một người đang khoẻ ngã xuống, được phát hiện đã mất khi ngủ dậy, hoặc mất do tai nạn trong nhà. Nếu còn chút nghi ngờ người đó vẫn sống, gọi ngay cấp cứu 115 và làm theo hướng dẫn của tổng đài. Nếu đã rõ người đó mất mà không rõ nguyên nhân, nên giữ nguyên hiện trạng, không lau dọn, không thay quần áo, và báo công an nơi cư trú. Nhiều gia đình ngại vì nghĩ báo công an là có chuyện xấu, nhưng thực ra đây là thủ tục bảo vệ chính gia đình: nếu sau này có câu hỏi về nguyên nhân, mọi người đã làm đúng.

Chỗ hay sai là vội vàng lau rửa, đặt người mất nằm lại cho ngay ngắn khi chưa có ai xác nhận, trong trường hợp chết đột ngột. Với người bệnh đã được tiên lượng thì chuyện này không đặt ra nặng nề như vậy, nhưng vẫn nên báo nhân viên y tế trước khi làm các việc chăm sóc thân thể.

Vài giờ đầu, theo thứ tự thường gặp

Đây là trình tự nhiều gia đình thấy hợp lý. Không cần làm đúng từng bước, nhưng nên giữ tinh thần: việc gì không chờ được thì làm trước, việc gì chờ được thì để người khác lo hoặc để sau.

  1. Ngồi lại vài phút. Nếu bạn đang ở một mình bên người vừa mất, cho mình được thở, được nắm tay người đó. Không có quy định nào bắt bạn phải đứng dậy làm việc ngay.
  2. Gọi một người thân đến ở cùng. Chọn người bình tĩnh nhất, ở gần nhất, không nhất thiết là người lớn nhất trong họ.
  3. Báo người có thẩm quyền xác nhận. Nhân viên y tế theo dõi bệnh, trạm y tế xã, hoặc công an nếu chết đột ngột.
  4. Gom giấy tờ tuỳ thân của người mất vào một túi riêng: căn cước, sổ bảo hiểm, giấy ra viện gần nhất, đơn thuốc.
  5. Báo tin cho vòng thân nhất: vợ chồng, con, anh chị em ruột. Vòng ngoài để sau, giao cho một người lo.
  6. Hỏi gia đình về ước nguyện người mất đã từng nói về nơi an táng, hoả táng hay chôn cất, trước khi liên hệ bất kỳ dịch vụ nào.
  7. Chọn một người làm đầu mối nghe điện thoại, tiếp người đến, ghi chép mọi việc đã hứa và đã chi.

Việc nghi lễ cụ thể theo phong tục mỗi vùng thì gia đình hỏi người lớn tuổi hoặc người am hiểu địa phương; bài này không đi vào phần đó.

Những việc không cần làm ngay trong đêm đầu

Lúc vừa mất người thân, ai cũng có cảm giác phải lo hết mọi thứ ngay lập tức. Thật ra danh sách dưới đây đều chờ được ít nhất vài giờ, nhiều việc chờ được vài ngày:

  • Gọi điện báo cho toàn bộ họ hàng xa, bạn bè cũ, đồng nghiệp cũ. Có thể nhờ người khác làm vào sáng hôm sau.
  • Đăng tin lên mạng xã hội. Nhiều gia đình hối tiếc vì tin lan đi trước khi người thân ở xa kịp nghe trực tiếp.
  • Ký hợp đồng trọn gói với dịch vụ tang lễ đầu tiên đến gõ cửa. Hỏi ít nhất hai nơi, có người tỉnh táo đi cùng.
  • Dọn phòng, cho đi quần áo, đồ dùng của người mất. Việc này có thể đợi nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng.
  • Bàn chuyện tài sản, sổ đỏ, tiền gửi. Chuyện thừa kế có trình tự riêng và không có lý do gì để bàn ngay bên giường.
  • Làm thủ tục khai tử. Thủ tục này làm tại UBND cấp xã trong thời hạn luật định, không phải trong đêm.

Nếu có ai đó trong nhà thúc giục những việc trên, bạn cứ nói nhẹ: "Mình làm sáng mai được không, giờ mọi người cần nghỉ một chút." Câu này thường đủ để cả nhà dừng lại.

Giấy tờ nên gom lại sớm và để ở một chỗ

Không cần làm thủ tục gì trong mấy giờ đầu, nhưng gom giấy tờ sớm giúp tránh cảnh lục tung tủ lúc đang tang. Bảng dưới là những thứ hay cần đến:

Giấy tờDùng vào việc gìGhi chú
Căn cước của người mấtĐăng ký khai tử, các thủ tục sauKhông cắt, không huỷ, giữ bản gốc
Giấy ra viện, hồ sơ bệnh án gần nhấtCho thấy bệnh đã được theo dõiHữu ích khi người mất tại nhà sau khi xuất viện
Sổ hoặc mã số bảo hiểm xã hộiHỏi chế độ mai táng, tử tuấtHỏi cơ quan BHXH sau, không phải ngay
Thẻ ngân hàng, điện thoại của người mấtLiên lạc, khoá thẻ khi cầnCất riêng, ghi lại ai đang giữ
Giấy tờ về nơi an táng đã chuẩn bị trước (nếu có)Biết ước nguyện, tránh tranh cãiHỏi người thân ruột trước khi quyết

Khi mất tại nhà, không có giấy báo tử của bệnh viện. Khi đi đăng ký khai tử, hãy hỏi cán bộ tư pháp – hộ tịch ở UBND cấp xã cần loại giấy tờ nào thay thế, vì quy định có thể thay đổi. Câu nên hỏi: "Người nhà mất tại nhà, gia đình cần mang những giấy gì để đăng ký khai tử?"

Một tình huống thường gặp: chị Hạnh ở Huế

Giả định chị Hạnh, 46 tuổi, ở Huế, chăm mẹ bị suy tim gần một năm. Bác sĩ đã cho mẹ về nhà vì điều trị thêm không còn giúp được nhiều. Một buổi sáng, chị thấy mẹ thở chậm dần rồi ngừng. Chị gọi em trai đang ở Đà Nẵng, rồi đứng giữa nhà, không biết bắt đầu từ đâu.

Điều giúp chị nhiều nhất hoá ra là một cuộc gọi ngắn cho cô y sĩ ở trạm y tế phường, người vẫn đến đo huyết áp cho mẹ. Cô đến, xác nhận, và chỉ chị việc tiếp theo cần làm với giấy tờ. Trong lúc chờ, chị Hạnh gọi người hàng xóm thân, nhờ chị ấy ngồi cùng và trả lời điện thoại. Chị không đăng gì lên mạng cho đến khi em trai về tới nơi.

Thứ chị hối tiếc là đã gật đầu với gói dịch vụ đầu tiên được giới thiệu chỉ sau một giờ, trong khi mẹ từng dặn muốn đơn giản. Bài học từ những trường hợp như vậy không phải là nghi ngờ mọi người, mà là để một người tỉnh táo hơn ngồi cạnh khi bàn chuyện tiền, và hỏi lại chính mình: "Mẹ đã từng nói gì về chuyện này?"

Chăm chính mình và người bên cạnh trong mấy giờ đầu

Cơ thể sẽ phản ứng lạ. Run tay, buồn nôn, lạnh người, đầu óc trống, hoặc ngược lại là tỉnh táo khác thường. Đây là phản ứng sốc thường gặp. Uống nước ấm, ngồi xuống, ăn một chút gì đó dù không thấy đói.

Không khóc cũng không sao. Nhiều người chưa khóc được trong ngày đầu, rồi tự trách mình vô cảm. Cảm xúc thường đến chậm hơn sự kiện, có khi vài ngày sau mới vỡ ra.

Để ý người lớn tuổi trong nhà. Người bạn đời của người mất, nhất là khi đã cao tuổi, dễ kiệt sức hoặc mệt tim trong những giờ này. Có người ở cạnh, cho họ ngồi, cho uống nước, và để ý dấu hiệu khó thở, đau ngực.

Đừng lái xe khi đang bàng hoàng. Người nhận tin xong lao đi thường gặp tai nạn trên đường. Nhờ người khác chở hoặc đi xe dịch vụ.

Cho phép mình không trả lời điện thoại. Người làm đầu mối sẽ nghe máy. Bạn chỉ cần ở với người thân của mình.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Trong những giờ đầu, phản ứng mạnh như khóc không dừng, run rẩy, mất ngủ, hay tê dại đều là phản ứng thường gặp trước một mất mát lớn, không có nghĩa là bạn có bệnh. Tuy vậy, có những dấu hiệu cần có người giúp ngay: một người trong nhà ngất, đau ngực, khó thở, lú lẫn đột ngột, hoặc nói những câu cho thấy họ không muốn sống nữa. Với các dấu hiệu về sức khoẻ thể chất, gọi cấp cứu 115.

Nếu có ai đó, kể cả bạn, có ý nghĩ tự làm hại mình, hãy nói ngay với một người tin cậy đang ở gần, đưa người đó đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi 115. Đừng để họ ở một mình. Ý nghĩ này có thể xuất hiện trong cú sốc ban đầu và có thể được giúp đỡ.

Về lâu dài, nếu sau nhiều tháng nỗi đau vẫn chiếm gần trọn mỗi ngày, bạn không làm được việc thường ngày, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Tổ chức Y tế Thế giới, trong bảng phân loại bệnh ICD-11, có mô tả tình trạng đau buồn kéo dài cần được hỗ trợ; chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được. Câu nên hỏi khi gặp họ: "Những gì gia đình đang trải qua có bình thường không, và nên để ý điều gì?"

Câu hỏi thường gặp

Người thân mất tại nhà có bắt buộc phải báo công an không?

Với người bệnh nặng đã được bác sĩ theo dõi và mất đúng như tiên lượng, thường chỉ cần nhân viên y tế hoặc chính quyền xã xác nhận. Khi chết đột ngột, không rõ nguyên nhân hoặc do tai nạn, gia đình nên giữ nguyên hiện trạng và báo công an nơi cư trú để làm đúng trình tự.

Mất tại nhà thì lấy giấy báo tử ở đâu?

Giấy báo tử thường do cơ sở y tế cấp khi người mất tại đó. Khi mất tại nhà, hãy hỏi cán bộ tư pháp – hộ tịch ở UBND cấp xã về giấy tờ thay thế giấy báo tử theo quy định hiện hành, rồi mang theo căn cước của người mất khi đi đăng ký khai tử.

Có phải làm thủ tục khai tử ngay trong ngày không?

Không cần làm ngay trong ngày. Luật có quy định thời hạn đăng ký khai tử, gia đình nên hỏi UBND cấp xã để biết thời hạn đang áp dụng. Thường gia đình làm sau khi lo xong những việc trước mắt, khi đã có đủ giấy tờ.

Nên gọi ai đầu tiên khi người thân vừa mất?

Nếu còn nghi người đó còn sống, gọi 115 trước. Nếu đã chắc chắn, hãy gọi một người thân bình tĩnh ở gần để đến ở cùng, rồi báo nhân viên y tế hoặc trạm y tế xã để xác nhận. Vòng họ hàng rộng có thể báo sau, giao cho một người lo.

Có nên ký ngay với dịch vụ tang lễ đến nhà không?

Không nên vội. Hãy hỏi gia đình về ước nguyện người mất trước, tham khảo ít nhất hai nơi, và để một người tỉnh táo ngồi cùng khi bàn chi phí. Một vài giờ chậm lại hiếm khi gây hại, còn quyết định vội thường để lại hối tiếc.

Không khóc được khi người thân mất có phải là vô cảm không?

Không phải. Nhiều người trải qua giai đoạn tê dại hoặc bàng hoàng trong những giờ, những ngày đầu. Cảm xúc thường đến muộn hơn, có khi lúc mọi việc đã xong. Đó là cách tâm trí tự bảo vệ trước một cú sốc lớn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138