Trợ cấp mai táng là khoản Nhà nước chi cho người đứng ra lo mai táng, khi người mất thuộc một trong ba diện chính: có tham gia bảo hiểm xã hội hoặc đang hưởng lương hưu, đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng, hoặc là người có công với cách mạng. Diện bảo hiểm xã hội nộp hồ sơ cho cơ quan bảo hiểm xã hội, có khi qua nơi người mất đang làm việc; hai diện còn lại hỏi Uỷ ban nhân dân cấp xã.
Mức tiền mỗi diện do văn bản riêng quy định và được điều chỉnh theo thời kỳ, nên bài này không nêu con số; hãy hỏi trực tiếp cán bộ để có mức hiện hành. Điều bạn cần nắm là gia đình mình có thuộc diện nào không, ai trong nhà nên đứng tên, cần những giấy gì, và đừng để hồ sơ nằm quá lâu vì có thời hạn nộp.
Ba nguồn trợ cấp mai táng và nơi hỏi
Nhiều gia đình bỏ sót trợ cấp chỉ vì nghĩ rằng người mất không đi làm thì không có gì. Thực ra nguồn trợ cấp không chỉ có bảo hiểm xã hội. Bảng dưới giúp bạn soát nhanh:
| Nguồn | Người mất thường thuộc diện | Hỏi ở đâu |
|---|---|---|
| Bảo hiểm xã hội | Đang đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc; đang bảo lưu thời gian đóng; đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng; một số trường hợp đóng tự nguyện đủ thời gian theo luật mới | Cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú; nếu người mất còn đi làm thì qua đơn vị sử dụng lao động |
| Trợ giúp xã hội | Đang nhận trợ cấp xã hội hằng tháng: người cao tuổi thuộc diện, người khuyết tật, người đơn thân nghèo nuôi con, trẻ mồ côi | Uỷ ban nhân dân cấp xã, bộ phận văn hoá – xã hội |
| Ưu đãi người có công | Người có công với cách mạng, một số thân nhân của họ, một số diện từng tham gia kháng chiến | Uỷ ban nhân dân cấp xã; cán bộ sẽ chuyển hồ sơ lên cấp tỉnh nếu cần |
| Nơi làm việc, công đoàn | Người mất còn đi làm, tuỳ quy chế nội bộ | Phòng nhân sự, công đoàn cơ sở |
Dòng cuối không phải trợ cấp của Nhà nước mà là khoản hỗ trợ tuỳ nơi, nhưng nhiều gia đình không biết để hỏi. Một người có thể thuộc nhiều diện cùng lúc, ví dụ vừa hưởng lương hưu vừa là người có công. Thông thường chỉ được nhận một khoản trợ cấp mai táng của Nhà nước, cán bộ sẽ hướng dẫn chọn mức có lợi nhất. Đừng nộp hai nơi mà không báo, vì khoản nhận trùng sẽ phải hoàn trả.
Người mất có bảo hiểm xã hội: chuẩn bị những gì
Với diện bảo hiểm xã hội, hồ sơ không dày. Phần lớn thông tin về quá trình đóng đã nằm trên hệ thống, số sổ bảo hiểm xã hội nay gắn với số định danh cá nhân. Những thứ thường được hỏi:
- Trích lục khai tử hoặc bản sao trích lục: đây là giấy chính.
- Số định danh cá nhân của người mất, cùng sổ bảo hiểm xã hội giấy nếu gia đình còn giữ.
- Tờ khai của thân nhân theo mẫu của cơ quan bảo hiểm xã hội, điền tại chỗ hoặc trên cổng dịch vụ công.
- Căn cước của người đứng tên nhận trợ cấp.
- Số tài khoản ngân hàng của người đứng tên nhận, nếu muốn nhận qua tài khoản. Không dùng tài khoản của người đã mất.
- Với người chết do tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp: các giấy tờ về vụ tai nạn, biên bản điều tra, do đơn vị sử dụng lao động phối hợp cung cấp.
Nếu người mất đang đi làm, việc đầu tiên là báo cho phòng nhân sự; đơn vị thường lập hồ sơ cùng gia đình và nộp cho bảo hiểm xã hội. Nếu người mất đã nghỉ hưu hoặc đã nghỉ việc nhưng còn bảo lưu thời gian đóng, gia đình tự nộp ở cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú hoặc qua dịch vụ công trực tuyến. Ở những nơi đã liên thông khai tử với trợ cấp mai táng, có khi bạn chỉ cần đánh dấu yêu cầu ngay lúc khai tử; hỏi kỹ để không nộp trùng.
Người mất là người cao tuổi nhận trợ cấp xã hội hoặc người có công
Ông bà ở quê đang nhận trợ cấp xã hội hằng tháng, kiểu khoản tiền người cao tuổi nhận qua bưu điện hoặc qua tài khoản, khi mất thì gia đình thường được hỗ trợ chi phí mai táng. Khoản này không do bảo hiểm xã hội chi mà do ngân sách, hồ sơ nộp ở Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi người mất cư trú. Thường cần tờ khai đề nghị hỗ trợ mai táng, trích lục khai tử và căn cước của người lo mai táng.
Với người có công, ví dụ thương binh, bệnh binh, người hoạt động kháng chiến, gia đình liệt sĩ, chế độ mai táng có quy định riêng và đôi khi đi kèm những chế độ khác cho thân nhân. Bạn nên mang theo các giấy chứng nhận, quyết định hưởng chế độ của người mất khi đến xã. Nếu không tìm thấy, cán bộ có thể tra trong hồ sơ lưu, đừng vì thiếu giấy mà bỏ qua.
Ví dụ: bà Năm ở Cần Thơ ngoài tám mươi tuổi, nhận trợ cấp người cao tuổi đã nhiều năm. Khi bà mất, con cháu lo tang xong mới nghe hàng xóm nhắc có hỗ trợ mai táng. Cô con gái út mang trích lục khai tử lên xã, điền tờ khai và được hướng dẫn chờ duyệt. Việc chỉ mất một buổi, nhưng nếu không ai nhắc thì gia đình đã bỏ qua quyền lợi này. Cũng cần báo cho xã để dừng chi trợ cấp hằng tháng của người đã mất, tránh tiền tiếp tục chuyển về rồi phải hoàn trả.
Ai trong gia đình nên đứng tên nhận
Người trực tiếp lo mai táng. Luật thường gọi là người lo mai táng hoặc thân nhân. Trong thực tế đó có thể là người con cả, người vợ hoặc chồng, hay người con đã bỏ tiền ra lo việc tang. Không cần là người được chia thừa kế nhiều nhất.
Thống nhất trước khi nộp. Khoản trợ cấp không lớn so với chi phí tang, nhưng lại hay thành chuyện giữa các anh chị em nếu không nói rõ. Một cuộc gọi chung, thống nhất ai đứng tên và tiền dùng vào việc gì, giúp tránh được nhiều phiền lòng về sau.
Người đứng tên nên ở gần. Có thể phải lên cơ quan nhận kết quả hoặc bổ sung giấy. Người con ở xa khó đi lại, dù là con trưởng, cũng nên để người ở gần đứng tên cho tiện.
Nhờ giữ hộ thì ghi rõ. Nếu người đứng tên nhận rồi chuyển lại cho người đã chi tiền tang, ghi lại bằng tin nhắn để sau này không ai phải nhớ lại.
Các bước nộp hồ sơ, theo thứ tự
Làm theo thứ tự này sẽ đỡ đi lại nhiều lần, nhất là với những người đang phải xin nghỉ phép để lo việc nhà:
- Xác định người mất thuộc diện nào bằng bảng ở đầu bài; nếu không chắc, hỏi cả cơ quan bảo hiểm xã hội lẫn Uỷ ban nhân dân cấp xã.
- Đăng ký khai tử và xin đủ bản sao trích lục.
- Gia đình thống nhất người đứng tên nhận.
- Hỏi nơi nộp đã có liên thông với khai tử chưa; nếu có, làm luôn trong một bộ hồ sơ.
- Nộp hồ sơ, xin giấy biên nhận hoặc mã hồ sơ, chụp lại.
- Ghi lại ngày hẹn trả kết quả; quá hẹn mà chưa có tin thì gọi hỏi, đọc mã hồ sơ cho cán bộ tra.
Mỗi loại trợ cấp đều có thời hạn nộp hồ sơ tính từ ngày người thân mất, quá hạn thì việc giải quyết phức tạp hơn. Vì quy định được sửa đổi, bạn nên hỏi thời hạn cụ thể ngay lần đầu liên hệ, đừng dựa vào lời kể của người quen từng làm vài năm trước.
Những nhầm lẫn hay gặp
Nhầm lương hưu tháng cuối với trợ cấp mai táng. Đây là hai khoản khác nhau. Lương hưu được chi tới thời điểm theo quy định; khoản chuyển dư sau khi người hưởng mất thường phải hoàn trả. Trợ cấp mai táng là khoản riêng, phải nộp hồ sơ mới có.
Nghĩ người đã nghỉ việc lâu thì hết quyền lợi. Người từng đóng bảo hiểm xã hội rồi nghỉ, chưa rút một lần, vẫn có thể đang được bảo lưu thời gian đóng. Tra quá trình đóng trên ứng dụng của bảo hiểm xã hội hoặc hỏi trực tiếp.
Rút tiền từ thẻ của người mất để chi tang. Kể cả khi biết mã thẻ, đây là tiền thuộc di sản, rút ra dễ gây tranh chấp về sau. Nếu cần tiền gấp, thống nhất với các thành viên gia đình và ghi chép rõ ràng.
Tin lời kể thay vì hỏi nơi có thẩm quyền. Hàng xóm từng làm hồ sơ cho bố mẹ họ cách đây vài năm thường kể rất nhiệt tình, nhưng mức tiền, mẫu tờ khai và nơi nộp đã đổi sau khi luật mới có hiệu lực và sau khi bỏ cấp huyện. Nghe để biết mà hỏi, còn làm thì theo hướng dẫn của cán bộ đang thụ lý.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
Hỏi người có chuyên môn khi: hồ sơ bị trả về lần thứ hai mà không rõ lý do; người mất có quá trình đóng bảo hiểm xã hội đứt quãng qua nhiều nơi; đơn vị nơi người mất làm việc chưa đóng đủ bảo hiểm; hoặc trong nhà không thống nhất được ai đứng tên. Bắt đầu với cán bộ bảo hiểm xã hội và cán bộ văn hoá – xã hội cấp xã; nếu cần, hỏi luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước.
Chạy giấy tờ trong lúc đang có tang làm người ta mệt tới mức tê liệt. Có người thấy mình làm thủ tục như cái máy, rồi vài tuần sau mới sụp xuống. Điều đó không lạ. Nếu sau nhiều tháng bạn vẫn không ngủ được, không ăn được, không quay lại được nhịp sống, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với người bạn tin, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.
Câu hỏi thường gặp
Trợ cấp mai táng có phải đóng thuế không?
Các khoản trợ cấp mai táng từ bảo hiểm xã hội và ngân sách nhà nước nhìn chung không thuộc diện tính thuế thu nhập cá nhân. Nếu nơi làm việc của người mất có thêm khoản hỗ trợ riêng, hãy hỏi phòng kế toán của họ cách xử lý thuế.
Người mất chỉ đóng bảo hiểm y tế, không đóng bảo hiểm xã hội thì có trợ cấp mai táng không?
Bảo hiểm y tế không có trợ cấp mai táng. Gia đình nên xét xem người mất có thuộc diện trợ giúp xã hội hằng tháng hoặc diện người có công hay không, vì hai diện này có khoản hỗ trợ mai táng riêng, hỏi ở Uỷ ban nhân dân cấp xã.
Con ở xa có nộp hồ sơ trợ cấp mai táng thay được không?
Được, nếu nơi nộp nhận hồ sơ trực tuyến hoặc chấp nhận uỷ quyền. Tuy vậy người ở gần thường tiện hơn vì có lúc phải bổ sung giấy hoặc nhận kết quả. Gia đình nên thống nhất trước để không ai nộp trùng.
Đã quá thời hạn nộp hồ sơ thì có mất hẳn quyền lợi không?
Không phải lúc nào cũng mất hẳn, nhưng việc giải quyết sẽ phải giải trình lý do và có thể kéo dài. Hãy nộp càng sớm càng tốt và hỏi cán bộ cách làm văn bản giải trình. Đừng tự kết luận rằng đã muộn rồi nên bỏ.
Có được nhận cả trợ cấp mai táng của bảo hiểm xã hội và của xã không?
Thông thường một người mất chỉ được hưởng một chế độ mai táng của Nhà nước, chọn mức cao nhất. Báo rõ cho cả hai nơi biết người mất thuộc nhiều diện để cán bộ hướng dẫn, tránh nhận trùng rồi phải hoàn trả.