Vận động nhẹ, như đi bộ mười đến mười lăm phút mỗi ngày hay vài động tác giãn cơ buổi sáng, là một trong những cách đơn giản nhất để cơ thể người đang đau buồn bớt nặng nề, ngủ dễ hơn và có thêm chút sức. Đây không phải là tập luyện để khoẻ mạnh hơn trước, mà là giữ cho cơ thể còn chuyển động trong lúc lòng còn đứng yên.
Bài này dành cho người thấy chân tay rã rời, chỉ muốn nằm sau khi người thân mất. Bạn sẽ có cách bắt đầu từ mức gần như bằng không, cách chọn hình thức hợp với tuổi và sức, những ngày nên nghỉ, và khi nào cần hỏi bác sĩ trước khi tập.
Vì sao cơ thể nặng nề khi đau buồn
Rất nhiều người đang có tang mô tả cảm giác giống nhau: người như đeo đá, đi vài bước đã mệt, vai gáy cứng đơ, ngực thắt lại. Đau buồn không chỉ nằm trong đầu. Căng thẳng kéo dài làm cơ bắp co cứng, giấc ngủ kém đi, ăn uống thất thường, và tất cả cộng lại thành một cơ thể kiệt quệ.
Những tuần lo tang lại thường là những tuần ngồi nhiều nhất: ngồi bên giường bệnh, ngồi tiếp khách, ngồi trên xe. Khi mọi việc xong xuôi, nhiều người chuyển sang nằm, vì đó là tư thế duy nhất còn thấy dễ chịu. Nằm lâu thì càng uể oải, và vòng lặp cứ thế tiếp tục.
Vận động nhẹ không làm nỗi buồn biến mất. Nhưng nó cho cơ thể một lối thoát cho sự căng thẳng, giúp buổi tối dễ ngủ hơn, và thường đem lại vài phút đầu óc tạm nghỉ khỏi những suy nghĩ quẩn quanh. Với nhiều người, đó là khoảng thời gian hiếm hoi trong ngày họ thấy mình thở được.
Chọn hình thức vận động hợp với sức của mình
Không có hình thức nào đúng cho tất cả. Bảng dưới giúp bạn chọn theo sức và hoàn cảnh hiện tại, rồi đổi dần khi thấy khá hơn.
| Tình trạng của bạn | Hình thức nên thử | Bắt đầu từ |
|---|---|---|
| Gần như chỉ muốn nằm, đi lại trong nhà cũng mệt | Giãn cơ trên giường hoặc trên ghế, đi lại trong nhà | Năm phút, một hai lần mỗi ngày |
| Đi lại được nhưng ngại ra ngoài | Đi bộ quanh nhà, ra sân, làm việc nhà nhẹ như tưới cây, quét sân | Mười phút |
| Đã ra ngoài được | Đi bộ trong công viên, ven hồ, đạp xe chậm | Mười lăm đến hai mươi phút |
| Trước đây vẫn tập đều | Quay lại môn cũ ở mức nhẹ hơn hẳn | Khoảng một nửa so với trước |
| Người cao tuổi, có bệnh nền | Đi bộ chậm có người đi cùng, tập ngồi đứng lên khỏi ghế | Hỏi bác sĩ trước, bắt đầu rất ít |
Mức "vừa" là mức bạn vẫn nói chuyện được trong lúc tập, hơi ấm người, không thở dốc. Nếu xong buổi tập mà mệt kéo dài tới hôm sau, lần sau giảm bớt.
Bắt đầu từ năm phút: kế hoạch hai tuần đầu
Chú Bình ở Cần Thơ, sau khi vợ mất, gần như không ra khỏi nhà suốt một tháng. Con gái chú cùng chú làm theo nhịp dưới đây, mục tiêu duy nhất là mỗi ngày có chút chuyển động.
- Ngày một đến ba: sau khi rửa mặt buổi sáng, đứng bên cửa sổ, vươn hai tay lên cao, xoay vai, xoay cổ thật chậm, hít thở sâu vài lần. Chỉ vậy thôi.
- Ngày bốn đến bảy: thêm năm phút đi bộ quanh nhà hoặc ra đầu ngõ rồi quay về. Chọn cùng một giờ mỗi ngày.
- Tuần thứ hai: nâng lên mười phút, có thể chia làm hai lần sáng và chiều. Nếu được, đi cùng một người.
- Mỗi tối ghi một dấu nhỏ vào sổ cho ngày đã có vận động. Không ghi số phút, không chấm điểm.
- Hết hai tuần, hỏi mình: buổi tối có dễ ngủ hơn không, người có bớt cứng không. Nếu có, giữ nhịp này thêm một thời gian rồi mới tăng.
Có ngày bỏ lỡ thì hôm sau làm tiếp, không cần bù. Kế hoạch này không nhằm đạt thành tích, mà nhằm nối lại sợi dây giữa bạn và cơ thể mình.
Năm động tác giãn cơ làm ngay tại chỗ
Những động tác dưới đây không cần dụng cụ, làm được khi đứng cạnh giường, ngồi trên ghế hay trong lúc chờ nồi cơm chín. Mỗi động tác làm chậm, đi kèm hơi thở, không cố đến mức đau.
- Thở chậm bằng bụng. Đặt một tay lên bụng, hít vào bằng mũi đếm đến bốn cho bụng phồng lên, thở ra bằng miệng đếm đến sáu. Lặp lại năm lần. Thở ra dài hơn hít vào giúp cơ thể dịu lại.
- Thả lỏng vai. Kéo hai vai lên sát tai, giữ một nhịp, rồi thả rơi xuống. Sau đó xoay vai ra sau thật chậm năm vòng. Vai gáy là nơi căng thẳng tích tụ nhiều nhất ở người ngồi bên giường bệnh lâu ngày.
- Nghiêng cổ. Nghiêng đầu sang phải cho tai gần vai, giữ vài nhịp thở, đổi bên. Không xoay vòng cổ mạnh.
- Vươn người. Đan tay, đẩy lên cao qua đầu, vươn người như lúc mới ngủ dậy, rồi nghiêng nhẹ sang hai bên.
- Đứng lên ngồi xuống. Ngồi mép ghế chắc chắn, đứng dậy không chống tay nếu được, rồi ngồi xuống chậm. Năm đến mười lần. Động tác này giữ sức chân, đặc biệt có ích cho người lớn tuổi.
Cả bài chỉ mất khoảng năm phút. Nhiều người gắn nó vào một việc sẵn có trong ngày, ví dụ ngay sau khi đánh răng buổi sáng, để không phải nhớ.
Ra ngoài trời: ánh sáng, cây xanh và nhịp sống quanh mình
Có một lý do để ưu tiên đi bộ ngoài trời thay vì trong nhà nếu được: ánh sáng ban ngày giúp đồng hồ sinh học giữ nhịp, buổi tối dễ buồn ngủ hơn. Mười lăm phút đi dưới nắng sớm còn có ích hơn một giờ loanh quanh trong căn phòng kín rèm.
Ra ngoài cũng là cách nhẹ nhàng để quay lại với nhịp sống chung. Tiếng xe, người bán hàng rong, trẻ con đi học, những thứ bình thường ấy nhắc rằng thế giới vẫn đang chuyển động. Có người thấy điều này làm mình chạnh lòng, có người lại thấy được an ủi. Cả hai đều là cảm giác thật.
Nếu ra đường còn quá sức, bắt đầu từ ban công, sân trước hay đầu ngõ. Ngồi uống trà dưới mái hiên mười phút cũng là ra ngoài trời. Chọn những con đường ít gợi nhớ quá mạnh trong thời gian đầu, ví dụ tránh lối đi ngày nào hai người cũng dắt tay nhau, rồi quay lại đó khi thấy sẵn sàng.
Với người sống ở thành phố đông như Hà Nội hay TP Hồ Chí Minh, công viên vào sáng sớm thường yên hơn. Ở quê, một vòng quanh xóm, ra bờ ruộng, ra vườn cũng đủ.
Đi bộ cùng ai đó: vừa vận động vừa có người bên cạnh
Đi bộ một mình có cái hay là được im lặng. Nhưng với nhiều người đang đau buồn, có người đi cùng làm việc ra khỏi nhà dễ hơn hẳn. Một cuộc hẹn đi bộ cố định, ví dụ sáng thứ Ba và thứ Sáu với một người bạn hay một người hàng xóm, khó bỏ hơn là một lời tự hứa.
Đi bộ cạnh nhau cũng là cách trò chuyện nhẹ nhàng. Không phải nhìn thẳng vào mặt nhau, có thể im lặng khi cần, có thể kể về người đã mất mà không thấy ngượng. Nhiều người kể rằng những câu chuyện về mẹ, về chồng, về con dễ nói ra nhất khi đang bước đi.
Nếu bạn là người thân hoặc bạn bè của người đang có tang, rủ đi bộ là một lời đề nghị giúp đỡ cụ thể và dễ nhận lời hơn câu "có gì cứ gọi". Hẹn giờ rõ ràng, đến tận nhà đón, không cần nói gì nhiều. Đi được một vòng ngắn rồi về cũng là được.
Nếu không có ai đi cùng, nhiều nơi có nhóm đi bộ, nhóm dưỡng sinh buổi sáng ở công viên. Bạn không cần kể chuyện riêng, chỉ cần có mặt giữa người khác cũng đã bớt cô độc.
Những chỗ hay sai khi bắt đầu vận động lại
Lao vào tập nặng để quên. Có người chạy rất xa, tập đến kiệt sức mỗi ngày để không phải nghĩ. Một thời gian ngắn có thể thấy dễ chịu, nhưng cơ thể đang suy kiệt dễ chấn thương, ốm vặt, và nỗi buồn chỉ bị dời lại chứ không đi đâu.
Đặt mục tiêu theo người khác. So mình với lúc chưa có tang, hoặc với người khác cùng nhóm tập, dễ làm bạn nản. Mốc so sánh duy nhất nên là tuần trước của chính bạn.
Bỏ hẳn vì một ngày tệ. Đau buồn đến từng đợt. Có ngày bạn không đứng dậy nổi, chuyện đó bình thường. Một ngày nghỉ không xoá đi những ngày trước.
Coi việc nhà là không tính. Quét sân, lau nhà, phơi đồ, chăm cây đều là vận động. Với người đang rất mệt, việc nhà nhẹ là cách bắt đầu tự nhiên nhất.
Tập vào giờ quá muộn. Vận động mạnh ngay trước khi ngủ có thể làm khó ngủ hơn. Buổi sáng hoặc chiều thường hợp hơn.
Khi nào cần hỏi bác sĩ, khi nào cần hỗ trợ chuyên môn
Nếu bạn trên sáu mươi tuổi, có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường, bệnh khớp, hoặc lâu nay không vận động, hãy hỏi bác sĩ trước khi tăng mức tập. Câu nên hỏi: với bệnh hiện có, mình nên tập kiểu gì, bao lâu một lần, dấu hiệu nào thì phải dừng ngay. Trong lúc tập, nếu thấy đau ngực, khó thở bất thường, chóng mặt, hoa mắt, hãy dừng lại và đi khám.
Người đang đau buồn đôi khi có những cảm giác cơ thể giống bệnh tim: tức ngực, hồi hộp, khó thở. Đừng tự cho đó là "do buồn" mà bỏ qua. Bác sĩ cần khám để loại trừ nguyên nhân khác.
Ngoài cơ thể, nên để ý cả tâm trạng. Nếu nhiều tuần liền bạn không còn chút hứng thú nào với bất cứ việc gì, kể cả những việc trước đây yêu thích, nếu nỗi buồn ngày càng nặng thay vì nhẹ đi theo từng đợt, hãy nói chuyện với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu có ý nghĩ muốn chết hoặc làm hại bản thân, đừng tự chịu: nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.
Câu hỏi thường gặp
Đang có tang có nên đi tập thể dục không?
Vận động nhẹ thường có ích cho người đang đau buồn, giúp dễ ngủ và bớt căng cứng. Nếu gia đình có quan niệm riêng về việc đi lại trong thời gian tang, có thể chọn đi bộ quanh nhà, giãn cơ trong nhà hoặc làm việc nhà nhẹ.
Mỗi ngày đi bộ bao nhiêu là đủ khi đang mệt?
Không cần đặt con số lớn. Bắt đầu từ năm đến mười phút mỗi ngày, mức vẫn nói chuyện được mà không thở dốc. Khi thấy dễ chịu hơn thì tăng dần, nghe cơ thể mình hơn là theo một mốc cố định.
Tập nặng cho quên buồn có tốt không?
Tập vừa sức thì có ích, nhưng tập đến kiệt sức mỗi ngày để không phải nghĩ thường chỉ dời nỗi buồn lại, lại dễ chấn thương, ốm vặt. Nên giữ mức vừa và cho mình những lúc được buồn.
Người cao tuổi mới mất bạn đời nên vận động thế nào?
Đi bộ chậm có người đi cùng, tập đứng lên ngồi xuống khỏi ghế, giãn cơ nhẹ buổi sáng. Nên hỏi bác sĩ trước nếu có bệnh nền, và có con cháu đi cùng những lần đầu để đề phòng té ngã.
Thấy tức ngực khi đau buồn có phải do tim không?
Có thể do căng thẳng, nhưng cũng có thể do bệnh tim hoặc nguyên nhân khác. Đừng tự kết luận. Nếu tức ngực, khó thở, đặc biệt khi gắng sức hoặc kéo dài, hãy đi khám ngay hoặc gọi cấp cứu 115 nếu dữ dội.
Không có ai đi cùng thì làm sao duy trì được?
Chọn cùng một giờ và cùng một quãng đường mỗi ngày để thành nếp. Có thể tham gia nhóm đi bộ hoặc dưỡng sinh buổi sáng ở công viên gần nhà, hoặc gọi điện cho người thân trong lúc đi.