ChapNhan.comChấp Nhận
Chăm người thân bệnh nặng giai đoạn cuối

Dấu hiệu người bệnh sắp mất: những thay đổi thường gặp trong những ngày cuối

Những thay đổi thường gặp khi người bệnh nặng bước vào những ngày cuối: ngủ nhiều, ăn ít, đổi nhịp thở, tay chân lạnh. Điều gì bình thường, điều gì cần báo bác sĩ.

An elderly Vietnamese hand resting in a younger hand on a soft cotton blanket, late afternoon golden light through wooden shutters, shallow depth of field

Trong những ngày cuối, người bệnh nặng thường ngủ nhiều hơn và khó đánh thức, ăn uống ít dần rồi gần như không, ít nói, có lúc lú lẫn, nhịp thở thay đổi với những khoảng ngưng, tay chân lạnh và da tái hoặc có vân tím. Đây là những thay đổi thường gặp khi cơ thể dần ngừng hoạt động; không phải ai cũng có đủ, thứ tự và thời gian mỗi người một khác, và không ai đoán chính xác được còn bao lâu.

Biết trước những dấu hiệu này không làm nỗi buồn nhẹ đi, nhưng giúp gia đình bớt hoảng, bớt làm những việc gây khó chịu cho người bệnh, và có cơ hội ở bên, nói những điều muốn nói. Bài viết dưới đây mô tả theo nguyên tắc chung; mọi điều cụ thể về người thân của bạn cần hỏi bác sĩ hoặc điều dưỡng đang theo dõi.

Những thay đổi thường gặp và việc gia đình làm được

Bảng xếp theo nhóm thay đổi, không theo thứ tự thời gian. Mỗi người bệnh đi qua những ngày cuối theo cách riêng.

Thay đổiThường thấyGia đình làm được
Ngủ và tỉnhNgủ gần như cả ngày, khó đánh thức, mở mắt rồi lại thiếpKhông cố đánh thức; nói chuyện nhẹ như họ đang nghe
Ăn uốngKhông muốn ăn, chỉ nhấp vài ngụm, rồi thôi hẳnKhông ép; giữ miệng và môi ẩm
Ý thứcLú lẫn, nhầm người, nói về người đã khuất, bứt rứtNói nhẹ, xưng tên mình, không tranh cãi
Nhịp thởThở nông, không đều, có khoảng ngưng rồi thở lạiNâng đầu, đỡ nằm nghiêng nếu điều dưỡng hướng dẫn
Tiếng thởTiếng khò khè, lọc xọc do đờm đọng ở cổ họngĐổi tư thế nghiêng; hỏi điều dưỡng cách xử lý
Da và tuần hoànTay chân lạnh, da tái, có vân tím ở chân, đầu gốiĐắp chăn mỏng, không dùng túi chườm nóng
Bài tiếtTiểu ít, nước tiểu sẫm, có thể mất kiểm soátGiữ khô sạch, thay tấm lót nhẹ tay

Phần lớn những thay đổi trong bảng là cách cơ thể chậm dần lại chứ không nhất thiết là dấu hiệu người bệnh đang đau đớn. Nếu gia đình không chắc một biểu hiện có đang làm người bệnh khổ hay không, hãy hỏi người có chuyên môn thay vì đoán.

Tiếng thở và khoảng ngưng thở: điều làm người nhà sợ nhất

Trong những giờ hoặc ngày cuối, nhiều người bệnh thở theo kiểu lạ: vài nhịp nhanh, rồi chậm dần, rồi ngưng một lúc tưởng như đã dừng hẳn, rồi lại thở tiếp. Người nhà ngồi cạnh thường nín thở theo từng khoảng ngưng. Kiểu thở này hay gặp khi cơ thể yếu dần và không có nghĩa là người bệnh đang ngạt hay hoảng loạn.

Tiếng khò khè, lọc xọc là do đờm và dịch đọng ở cổ họng khi người bệnh không còn đủ sức nuốt hoặc ho. Âm thanh này nghe rất nặng nề với người nhà. Theo kinh nghiệm của nhiều đội chăm sóc cuối đời, người bệnh lúc này thường đã ở trạng thái ý thức rất thấp và tiếng thở đó gây khó chịu cho người nghe nhiều hơn cho người bệnh. Đỡ người bệnh nằm nghiêng có thể làm tiếng thở nhỏ đi. Đừng tự hút đờm hay cho uống nước để "thông cổ", vì có thể gây sặc; hãy hỏi điều dưỡng hoặc bác sĩ.

Điều khác hẳn và cần báo ngay là khi người bệnh còn tỉnh mà vật vã vì khó thở, mặt hoảng sợ, cố ngồi dậy để thở. Đó là triệu chứng cần được đội y tế xử lý để người bệnh dễ chịu hơn.

Những điều nên làm khi ngồi bên người thân

Cứ nói chuyện như họ đang nghe. Nhiều nhân viên y tế khuyên gia đình tiếp tục nói chuyện với người bệnh dù họ không còn đáp lại, vì người bệnh có thể vẫn nghe được phần nào. Xưng tên mình khi đến gần, kể chuyện nhà, nói lời cảm ơn, lời thương.

Chạm nhẹ. Nắm tay, xoa nhẹ cánh tay, vuốt tóc nếu đó là điều người bệnh từng thích. Tránh lay, gọi to để họ tỉnh dậy.

Giữ phòng yên và dịu. Ánh sáng vừa phải, bớt người, bớt tiếng động, có thể mở nhỏ bản nhạc quen thuộc.

Để người bệnh được ra đi theo cách của họ. Có người dường như chờ một người con ở xa về, có người lại ra đi đúng lúc cả nhà vừa ra ngoài một lát. Nếu bạn không kịp có mặt ở giây phút cuối, điều đó không làm giảm những gì bạn đã ở bên trước đó.

Tôn trọng niềm tin và mong muốn của gia đình. Mỗi nhà có cách tiễn đưa riêng, có những việc muốn làm khi người thân sắp đi. Nếu người bệnh từng dặn điều gì, đây là lúc làm theo.

Thay phiên nhau ngồi cạnh và nghỉ. Những ngày cuối có thể kéo dài hơn gia đình nghĩ. Chia nhau từng khoảng ba bốn tiếng, người ngồi cạnh, người đi ngủ, để không ai kiệt sức đúng lúc người bệnh cần có người thân bên cạnh nhất. Người vừa ra ngoài nghỉ không có lỗi gì nếu điều gì xảy ra lúc mình vắng mặt.

Những việc nên tránh dù xuất phát từ lòng thương

Trong những ngày cuối, nhiều việc vốn tốt lúc bình thường lại gây thêm khó chịu.

  • Ép ăn, ép uống, đổ nước vào miệng khi người bệnh không còn nuốt được. Nguy cơ sặc cao và không giúp người bệnh khoẻ lên.
  • Gọi to, lay mạnh để người bệnh tỉnh dậy nhìn mặt người vừa tới.
  • Bàn chuyện tiền bạc, tranh cãi chia việc, nói về hậu sự ngay cạnh giường.
  • Đắp quá nhiều chăn hay chườm nóng vì thấy tay chân lạnh. Da lúc này rất dễ bỏng mà người bệnh không phản ứng được.
  • Để quá đông người vào cùng lúc. Lần lượt từng người vào ngồi cạnh thường yên ổn hơn.
  • Tự cho thêm thuốc khi thấy người bệnh bứt rứt. Hãy báo cho bác sĩ để được hướng dẫn.

Nếu họ hàng tới thăm muốn làm những điều trên, người điều phối trong nhà có thể nhẹ nhàng giải thích rằng gia đình đang làm theo hướng dẫn của bác sĩ để người bệnh được dễ chịu.

Những câu nên hỏi đội y tế trong giai đoạn này

Khi những thay đổi trên bắt đầu xuất hiện, một cuộc nói chuyện ngắn với bác sĩ hoặc điều dưỡng giúp gia đình biết mình đang ở đâu và phải chuẩn bị gì. Chọn những câu phù hợp với nhà bạn:

  • Những thay đổi bố con đang có là do bệnh tiến triển hay do một nguyên nhân khác có thể xử lý được?
  • Theo kinh nghiệm của bác sĩ, gia đình nên báo người thân ở xa về ngay hay còn thời gian?
  • Những thuốc nào bây giờ không còn cần thiết, thuốc nào cần giữ để mẹ dễ chịu?
  • Khi mẹ không nuốt được nữa thì thuốc giảm đau, giảm khó thở sẽ được cho bằng cách nào?
  • Những dấu hiệu nào cho thấy bố đang khó chịu và gia đình cần gọi ngay?
  • Ban đêm nếu có chuyện, nhà con liên lạc với ai?
  • Nếu bố mất ở viện thì quy trình ở đây thế nào, gia đình cần chuẩn bị gì?

Câu hỏi thứ hai thường là câu gia đình cần nhất mà ngại hỏi nhất. Không ai nói chính xác được, nhưng bác sĩ và điều dưỡng đã chứng kiến nhiều trường hợp nên thường cho được một lời khuyên đủ để quyết định có nên gọi người con ở xa về ngay hay không.

Nếu đang chăm ở nhà, hãy hỏi những câu này trước khi xuất viện hoặc ở lần tái khám gần nhất, ghi lại câu trả lời vào sổ chăm để ai trực ca cũng đọc được.

Bàn trước: nếu người bệnh ngừng thở ở nhà thì gia đình làm gì

Đây là câu hỏi nhiều gia đình né tới phút chót, rồi lúc người bệnh ngừng thở thì hoảng loạn: có gọi xe cấp cứu không, có đưa vào viện không. Nên bàn trước với bác sĩ điều trị và trong gia đình, khi người bệnh còn tỉnh thì hỏi cả mong muốn của họ.

Có gia đình thống nhất rằng khi bệnh đã ở giai đoạn cuối, họ muốn người thân ra đi êm ở nhà, không đưa đi cấp cứu. Có gia đình muốn mọi biện pháp được thử. Cả hai đều là lựa chọn của gia đình; điều quan trọng là được nói ra rõ ràng từ trước, để mọi người trong nhà, kể cả người giúp việc, biết phải làm gì.

Nếu gia đình chưa từng bàn, hoặc không chắc người bệnh đã mất hay chưa, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc nhân viên y tế gần nhất. Sau khi người thân mất, có những việc cần lo về giấy tờ và báo chính quyền địa phương; các việc đó được nói riêng ở phần những ngày đầu, ở đây bạn chỉ cần biết rằng không cần vội ngay trong phút đầu tiên. Cho mình một chút thời gian ngồi bên người thân.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Hãy báo bác sĩ, điều dưỡng hoặc đưa tới cơ sở y tế khi người bệnh có dấu hiệu khổ sở rõ rệt: nhăn mặt, rên rỉ liên tục, vật vã, khó thở dữ dội khi còn tỉnh, co giật, hoặc bứt rứt kích động không dịu được bằng sự có mặt của người thân. Những khó chịu này thường có cách giảm, và người bệnh không nên phải chịu đựng chúng.

Với gia đình, những ngày ngồi bên giường người sắp mất rất nặng nề. Nếu bạn thấy mình hoảng sợ dồn dập, không ngủ nhiều đêm liền, hay thấy mình như tách khỏi thực tại, hãy nói với một người trong đội y tế hoặc người thân đáng tin. Sau khi người thân mất, nếu nỗi đau làm bạn không thể sinh hoạt trong thời gian dài, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đó không phải là yếu đuối, mà là cách giữ sức cho chặng đường tiếp theo.

Nếu ai trong nhà có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Câu hỏi thường gặp

Người bệnh ngủ li bì và không ăn có phải sắp mất không?

Ngủ nhiều và ăn ít dần là những thay đổi thường gặp trong giai đoạn cuối, nhưng chúng cũng có thể do những nguyên nhân khác xử lý được. Hãy báo bác sĩ để được đánh giá, đừng tự kết luận chỉ từ một hai dấu hiệu.

Từ khi có dấu hiệu sắp mất đến khi mất là bao lâu?

Không ai đoán chính xác được. Có người đi qua những thay đổi này trong vài tuần, có người chỉ vài ngày hoặc vài giờ. Bác sĩ có thể cho gia đình một khoảng ước tính để sắp xếp, nhưng nên chuẩn bị tinh thần rằng diễn biến có thể nhanh hơn hoặc chậm hơn.

Tiếng thở khò khè ở người hấp hối có làm họ đau đớn không?

Theo kinh nghiệm của nhiều đội chăm sóc cuối đời, lúc này người bệnh thường đã ở trạng thái ý thức rất thấp và tiếng thở gây khó chịu cho người nghe nhiều hơn. Đỡ người bệnh nằm nghiêng có thể giúp; hãy hỏi điều dưỡng, đừng tự hút đờm hay cho uống nước.

Người sắp mất có còn nghe được người nhà nói không?

Nhiều nhân viên y tế khuyên gia đình cứ nói chuyện với người bệnh, vì họ có thể vẫn nghe được phần nào dù không đáp lại. Xưng tên mình, nói nhẹ, nói những điều muốn nói. Dù họ nghe được bao nhiêu, những lời đó cũng có ý nghĩa với chính người nói.

Người bệnh nói chuyện với người đã khuất có đáng lo không?

Điều này khá thường gặp ở những ngày cuối và thường không làm người bệnh sợ hãi. Gia đình không cần sửa lời hay tranh luận. Nếu người bệnh hoảng sợ, kích động hoặc biểu hiện thay đổi đột ngột, hãy báo bác sĩ để kiểm tra.

Có nên gọi cấp cứu khi người bệnh giai đoạn cuối ngừng thở ở nhà không?

Tuỳ điều gia đình và người bệnh đã thống nhất từ trước với bác sĩ. Nếu chưa từng bàn, hoặc không chắc người bệnh đã mất hay chưa, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc nhân viên y tế gần nhất. Tốt nhất là bàn rõ việc này khi còn thời gian.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138