ChapNhan.comChấp Nhận
Những ngày đầu sau khi người thân mất

Chăm bố hoặc mẹ vừa mất bạn đời: con cái nên làm gì trong hai tuần đầu

Bố hoặc mẹ vừa mất người bạn đời: ngủ ở đâu đêm đầu, nói chuyện thế nào, những việc người mất từng gánh, và cách giúp mà không giành mất quyền quyết định.

An adult Vietnamese daughter and her elderly mother walking slowly arm in arm along a quiet riverside path at sunrise, both seen from behind, soft golden haze

Khi bố hoặc mẹ vừa mất người bạn đời, điều con cái làm được nhiều nhất trong hai tuần đầu là có mặt đều đặn, để ý sức khoẻ, đỡ những việc người mất từng gánh, và nghe nhiều hơn nói. Điều nên tránh là giành hết mọi quyết định, thúc bố mẹ "mạnh mẽ lên", hay vội đón đi nơi khác khi chưa hỏi ý.

Mất người bạn đời sau mấy chục năm chung sống là một trong những mất mát nặng nhất của tuổi già. Người ở lại không chỉ mất người thương, mà mất cả nhịp sống hằng ngày, người cùng ăn, cùng ngủ, cùng lo. Con cái thường lúng túng vì chính mình cũng vừa mất cha hay mẹ. Bài này gợi ý cụ thể những gì làm được trong hai tuần đầu, khi mọi người đã về và bố hay mẹ bắt đầu đối diện ngôi nhà vắng.

Hai nỗi đau cùng lúc trong một nhà

Trong nhà lúc này có hai kiểu đau buồn. Bố hoặc mẹ mất người bạn đời, người đã ở cạnh họ gần trọn cuộc đời trưởng thành. Còn bạn mất cha hoặc mẹ. Hai nỗi đau giống nhau ở chỗ cùng nhớ một người, nhưng khác nhau ở chỗ mỗi người mất một vai khác nhau của người đó.

Con cái hay bị cuốn vào việc lo cho bố mẹ còn lại đến mức quên mình cũng đang đau. Ngược lại, có người con quá buồn nên không đủ sức để ý bố mẹ đang thế nào. Cả hai đều dễ hiểu. Nếu có anh chị em, chia nhau: người này ở với bố mẹ những ngày bạn cần nghỉ, và ngược lại.

Một điều nhiều gia đình thấy giúp được là cho phép cả nhà buồn cùng nhau. Bố mẹ không cần giấu nước mắt để con yên tâm, con cũng không cần gồng lên để bố mẹ khỏi lo. Ngồi với nhau và nói "con cũng nhớ mẹ" có khi gần gũi hơn mọi lời động viên.

Đêm đầu tiên và những đêm sau đó

Đêm đầu tiên bố hoặc mẹ ngủ trong căn phòng chỉ còn một người thường là đêm khó nhất. Một vài điều nên tính trước:

  1. Hỏi ý bố mẹ muốn ngủ ở đâu: có người muốn nằm đúng chỗ cũ, có người không chịu nổi căn phòng ấy vài hôm. Cả hai đều được.
  2. Có người ngủ cùng nhà, ít nhất trong tuần đầu. Không nhất thiết cùng phòng, nhưng ở gần đủ để nghe thấy.
  3. Để một đèn ngủ nhỏ, nước uống cạnh giường, điện thoại có sẵn số của con.
  4. Không bắt ngủ sớm. Nếu bố mẹ muốn ngồi ngoài phòng khách đến khuya, ngồi cùng một lúc.
  5. Để ý giấc ngủ những đêm sau: thức dậy lúc mấy giờ, có ngồi một mình ban đêm không. Mất ngủ kéo dài nên hỏi bác sĩ, không tự mua thuốc.
  6. Sau tuần đầu, hỏi lại: bố mẹ muốn có người ngủ cùng tiếp không, hay muốn thử ở một mình với cuộc gọi buổi tối.

Nói chuyện thế nào: nên và tránh

Nên nhắc tên người đã mất. Nhiều người con tránh nhắc vì sợ bố mẹ buồn. Thật ra người ở lại thường muốn được nói về người mình thương. "Mẹ ơi, hồi xưa bố hay nấu món này phải không?" mở ra một cuộc trò chuyện.

Nên hỏi câu cụ thể thay vì câu chung. "Bố ngủ được mấy tiếng?" dễ trả lời hơn "Bố có ổn không?". Câu hỏi chung thường nhận câu trả lời "ổn" cho xong.

Tránh "bố phải mạnh mẽ lên vì các con". Câu này đặt thêm gánh lên người đang đau, và khiến họ giấu cảm xúc. Thay bằng: "Bố buồn thì cứ buồn, có các con ở đây."

Tránh so sánh. "Nhà bác Tư còn khổ hơn" hay "mẹ còn may vì bố đi nhẹ nhàng" hiếm khi an ủi được ai.

Nghe những chuyện lặp lại. Người già đau buồn hay kể đi kể lại những ngày cuối, lần gặp đầu, chuyện cũ. Nghe lại lần thứ năm vẫn là một món quà; đó là cách họ sắp xếp lại điều đã xảy ra.

Những việc người mất từng gánh: ai đỡ, đỡ thế nào

Trong nhiều cặp vợ chồng lớn tuổi, mỗi người giữ một phần việc nhà mà người kia không quen làm. Khi một người đi, phần việc ấy bỗng trống. Ngồi với bố mẹ liệt kê ra giúp tránh những lúc lúng túng:

Việc người mất từng làmCon có thể giúp thế nàoMục tiêu sau vài tháng
Giữ tiền, trả điện nước, đóng các khoảnCùng làm vài lần, ghi lại thứ tựBố mẹ tự làm được hoặc có người con phụ trách rõ
Đi chợ, nấu ănMang đồ ăn sang, đi chợ cùngBố mẹ có bữa đều đặn, đơn giản
Nhắc uống thuốc, đi khámGhi lịch khám, đi cùng lần tái khám tớiCó một người con theo dõi lịch khám
Lái xe, đưa đónSắp xếp người chở hoặc xe dịch vụBố mẹ biết gọi ai khi cần đi
Giữ liên lạc với họ hàng, bạn bèGiúp gọi lại những người đã đến viếngBố mẹ vẫn giữ được các mối quan hệ

Giúp không có nghĩa là làm thay vĩnh viễn. Nếu con giành hết, bố mẹ dễ thấy mình vô dụng và phụ thuộc. Cố gắng làm cùng, rồi để bố mẹ tự làm dần những gì còn sức.

Giúp mà không giành quyền quyết định

Thương bố mẹ, con thường muốn quyết thay: đón về ở cùng, thuê người giúp việc, sửa lại nhà, chuyển tiền tiết kiệm sang tài khoản của con cho "an toàn". Những việc này có khi đúng về lâu dài, nhưng làm trong hai tuần đầu dễ khiến người ở lại thấy mình mất thêm một thứ nữa: quyền làm chủ cuộc sống của mình.

Một nguyên tắc dễ dùng: việc nào liên quan đến an toàn thì làm ngay, như có người ở cùng, lắp đèn ngủ, để số điện thoại khẩn cấp; việc nào liên quan đến nơi ở, tiền bạc, đồ đạc thì hỏi ý và hoãn. Câu dùng được: "Con nghĩ thế này, mẹ thấy sao? Mình chưa cần quyết bây giờ."

Giả định bà Thu, 72 tuổi, ở Khánh Hoà, vừa mất chồng. Hai người con ở TP Hồ Chí Minh muốn đón mẹ vào ngay. Bà không muốn rời nhà. Cuối cùng các con thay phiên về ở với mẹ mỗi người một tuần trong tháng đầu, nhờ cô em họ gần nhà ghé qua mỗi chiều. Ba tháng sau, chính bà đề nghị vào ở với con út vài tháng mùa mưa. Quyết định ấy đến từ bà, nên bà thấy dễ chịu với nó.

Để ý sức khoẻ: những dấu hiệu không nên bỏ qua

Người cao tuổi vừa mất bạn đời dễ bị bệnh nặng thêm trong những tháng đầu, vì sốc, mất ngủ, bỏ ăn, quên thuốc. Ngoài việc ăn ngủ, con cái nên để ý thêm:

  • Quên uống thuốc điều trị bệnh mạn tính, nhất là khi trước đây người mất là người nhắc.
  • Ngã, chóng mặt, đi đứng kém vững hơn hẳn trước.
  • Lú lẫn, không nhớ ngày tháng, gọi tên người mất như người đó vẫn còn mà không nhận ra.
  • Bỏ hẳn những việc vẫn thích làm, không ra khỏi nhà, không muốn gặp ai nhiều tuần liền.
  • Nói những câu như "sống làm gì nữa", "muốn đi theo bà cho xong".
  • Uống rượu nhiều hơn trước, hoặc bắt đầu uống một mình mỗi tối, nhất là ở người trước đây ít uống.

Với ba dấu hiệu đầu, đưa bố mẹ đi khám sớm, mang theo danh sách thuốc. Với hai dấu hiệu cuối, xem mục bên dưới và đừng chờ.

Khi các con phải về lại nơi mình sống

Sau một hai tuần, các con thường phải quay lại công việc, con cái, nhà riêng. Lúc chia tay ấy dễ làm bố mẹ thấy như mất thêm một lần nữa. Chuẩn bị trước giúp chuyển tiếp nhẹ hơn:

  1. Báo trước ngày đi, ít nhất vài hôm, để bố mẹ không bị bất ngờ.
  2. Hẹn một giờ gọi điện cố định mỗi ngày, ví dụ sau bữa tối. Cuộc gọi đều đặn quan trọng hơn cuộc gọi dài.
  3. Nhờ một người ở gần ghé qua: hàng xóm thân, cháu họ, bạn già của bố mẹ. Để lại số điện thoại của họ cho nhau.
  4. Để sẵn những thứ cần: thức ăn dự trữ, danh sách thuốc, số điện thoại các con viết to dán ở chỗ dễ thấy.
  5. Hẹn ngày về lại, càng cụ thể càng tốt. "Cuối tháng con về" dễ chờ hơn "khi nào rảnh con về".
  6. Gợi ý một việc để bố mẹ làm cùng người khác: tập thể dục buổi sáng với hội người cao tuổi, đi chợ với hàng xóm. Không ép, chỉ gợi ý.

Nếu bố mẹ có điện thoại thông minh, chỉ cách gọi video vài lần trước khi đi. Nhìn thấy mặt con cháu mỗi tối giúp nhiều người già bớt cảm giác nhà vắng.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Buồn, khóc, nói nhiều về người mất, ăn ít, ngủ kém trong những tuần đầu là phản ứng thường gặp ở người vừa mất bạn đời. Nhưng nếu sau nhiều tháng bố mẹ vẫn không trở lại được với những sinh hoạt cơ bản, rút khỏi mọi người, hoặc sức khoẻ sa sút rõ, hãy đưa đi gặp bác sĩ, và hỏi bác sĩ có nên gặp chuyên gia tâm lý không. Tổ chức Y tế Thế giới có mô tả tình trạng đau buồn kéo dài trong ICD-11; chỉ người có chuyên môn mới đánh giá được.

Câu "muốn đi theo bà" ở người già đôi khi chỉ là cách nói nỗi nhớ, nhưng đôi khi là ý nghĩ không muốn sống thật. Đừng gạt đi. Hỏi nhẹ nhàng và thẳng: "Bố nói vậy là bố có nghĩ đến chuyện làm hại mình không?" Hỏi thẳng không làm ý nghĩ đó nặng thêm, mà cho người nghe biết có người để nói. Nếu câu trả lời là có, hoặc bạn không chắc, hãy ở cùng bố mẹ, báo cho anh chị em, đưa đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Con cái cũng cần được chăm. Nếu bạn kiệt sức vì vừa đau buồn vừa chăm bố mẹ, hãy nói với anh chị em để chia việc, và tìm người để nói chuyện cho chính mình.

Câu hỏi thường gặp

Nên làm gì khi mẹ vừa mất bố và không chịu ăn uống?

Mang đồ ăn mềm, ấm đến tận chỗ mẹ ngồi, chia nhỏ nhiều bữa, ngồi ăn cùng mẹ. Để ý nước uống và thuốc điều trị đang dùng. Nếu mẹ bỏ ăn nhiều ngày, mệt lả, lú lẫn hoặc có bệnh tiểu đường, tim mạch, hãy đưa mẹ đi khám sớm.

Có nên đón bố mẹ về ở cùng ngay sau đám tang không?

Có thể đón về ở tạm nếu bố mẹ muốn, nhưng đừng quyết thay. Chuyển hẳn nơi ở là thay đổi lớn, nên để bố mẹ quyết khi đã bình tâm. Con cái thay phiên về ở cùng, hoặc nhờ người thân gần nhà ghé qua mỗi ngày cũng là lựa chọn tốt.

Có nên nhắc đến người đã mất khi nói chuyện với bố mẹ không?

Nên. Nhiều người ở lại muốn được nói về người mình thương và buồn hơn khi mọi người tránh nhắc. Hỏi về kỷ niệm, món ăn người ấy hay nấu, chuyện ngày xưa thường mở ra những cuộc trò chuyện ấm áp.

Bố nói muốn đi theo mẹ thì con nên làm gì?

Đừng gạt đi. Hỏi nhẹ nhàng và thẳng xem bố có nghĩ đến chuyện làm hại mình không. Nếu có hoặc bạn không chắc, hãy ở cùng bố, báo anh chị em, đưa bố đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Con cái có nên quản lý tiền bạc thay bố mẹ sau khi một người mất?

Trong những tuần đầu, chỉ nên giúp những việc cần làm ngay như trả các khoản đến hạn. Chuyển tiền, sổ tiết kiệm sang tên con hay quyết chuyện tài sản nên hỏi ý bố mẹ và hoãn lại. Làm cùng và để bố mẹ tự làm dần giúp họ giữ được quyền làm chủ.

Bao lâu thì nên để bố mẹ ngủ một mình sau khi mất bạn đời?

Không có mốc chung. Thường có người ở cùng nhà ít nhất tuần đầu, sau đó hỏi ý bố mẹ. Có người muốn ở một mình sớm với cuộc gọi buổi tối, có người cần người ở cùng nhiều tuần. Theo nhịp của bố mẹ và để ý giấc ngủ của họ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138