ChapNhan.comChấp Nhận
Chăm người thân bệnh nặng giai đoạn cuối

Đau buồn dự liệu: buồn trước khi người thân ra đi có bình thường không

Buồn, sợ, mong mọi chuyện sớm kết thúc rồi thấy có lỗi khi người thân vẫn đang bệnh nặng. Đau buồn dự liệu là gì, biểu hiện ra sao và cách sống với nó.

Quiet rooftops of a Vietnamese city at dawn seen from a small balcony, a woman with her back to the camera holding a warm cup, soft pink and grey sky, wide shot

Đau buồn dự liệu là nỗi đau buồn đến trước khi người thân mất, khi bạn biết bệnh sẽ không khỏi; nó hoàn toàn bình thường và có thể gồm buồn, sợ, giận, mệt, thương tiếc những gì đã mất dần, và cả mong mọi chuyện sớm kết thúc rồi thấy có lỗi vì đã mong vậy. Nó không phải dấu hiệu bạn thương ít hay đã buông tay.

Nhiều người bối rối vì thấy mình khóc như thể người thân đã đi, trong khi người đó vẫn đang nằm ngay đây. Có người tự trách vì đã hình dung đám tang, hay lén nghĩ tới cuộc sống sau này. Bài này giúp bạn gọi tên những cảm xúc đó, hiểu vì sao chúng đến, và tìm cách sống cùng chúng trong những tháng chăm người thân.

Vì sao lại buồn khi người thân vẫn còn

Một bệnh nặng kéo dài mang tới không phải một mất mát mà nhiều mất mát nhỏ chồng lên nhau. Người cha từng chở bạn đi học giờ không tự ngồi dậy được. Người mẹ từng nấu cả mâm cơm Tết giờ không nhớ tên đứa cháu. Những bữa cơm cả nhà, những chuyến về quê, những cuộc trò chuyện dài dần không còn. Mỗi thứ mất đi là một lần đau.

Bên cạnh những mất mát đã xảy ra là những mất mát bạn biết sắp tới: Tết năm sau không có bố, đứa con sắp sinh sẽ không được bà bế. Đầu óc con người tự đi trước, tưởng tượng những cảnh đó, và cảm xúc đi theo.

Với người thân bị sa sút trí tuệ, đau buồn dự liệu còn rõ hơn. Người đó vẫn ở đây về thể xác nhưng phần con người mà bạn biết đang dần mất đi. Nhiều người mô tả cảm giác như đang tiễn người thân từng chút một, qua nhiều năm.

Hiểu như vậy giúp bạn bớt tự hỏi "mình bị sao vậy". Bạn đang đau buồn cho những thứ thật sự đã mất và đang mất, chỉ là xã hội ít gọi tên nó vì người thân chưa ra đi.

Những biểu hiện thường gặp

Không ai có đủ những điều dưới đây, và chúng có thể đến rồi đi trong cùng một ngày.

  • Buồn bất chợt khi làm việc bình thường, như nấu món người bệnh từng thích.
  • Lo âu thường trực, giật mình mỗi khi điện thoại reo, nhất là lúc đêm.
  • Hình dung trước cảnh người thân mất, đám tang, căn nhà vắng, rồi thấy có lỗi vì đã nghĩ tới.
  • Giận: giận bệnh tật, giận bác sĩ, giận anh chị em, đôi khi giận cả người bệnh rồi tự trách.
  • Mong mọi chuyện sớm kết thúc, cho người bệnh đỡ khổ và cho mình đỡ kiệt sức.
  • Muốn ở bên người bệnh từng phút, hoặc ngược lại, thấy mình muốn tránh mặt vì không chịu nổi.
  • Tê dại, không khóc được, làm mọi việc như một cái máy.
  • Mệt mỏi, khó ngủ, khó tập trung, hay quên.

Đặc biệt là ý mong mọi chuyện kết thúc: đây là một trong những cảm xúc người chăm ít dám nói ra nhất, và cũng là một trong những cảm xúc phổ biến nhất. Mong người thân thôi đau khổ không giống với mong họ chết. Hai điều có thể tồn tại cùng lúc với tình thương sâu sắc.

Đau buồn dự liệu khác gì đau buồn sau mất mát

So sánh dưới đây giúp bạn hiểu vì sao mình có thể thấy lẫn lộn, và vì sao nỗi buồn sau này vẫn có thể đến.

Khía cạnhTrước khi người thân mấtSau khi người thân mất
Người thânVẫn còn, có thể vẫn trò chuyện, vẫn cần chămĐã đi, chỉ còn kỷ niệm
Cảm xúc chínhBuồn xen lẫn hy vọng, lo âu, mệt mỏiNhớ thương, trống trải, đôi khi nhẹ nhõm
Việc phải làmRất nhiều: chăm, đưa đi khám, quyết định điều trịThủ tục rồi đột ngột rảnh tay
Cơ hộiCòn kịp nói lời cảm ơn, xin lỗi, hỏi ước nguyệnChỉ còn nói thầm trong lòng hoặc viết ra
Người xung quanhÍt ai nghĩ bạn đang đau buồnĐược chia buồn, rồi dần bị quên

Một hiểu lầm hay gặp: đã buồn trước thì sau này sẽ đỡ buồn. Không có gì bảo đảm như vậy. Có người thấy mình bình tĩnh hơn khi giây phút đó tới, có người vẫn sụp đổ dù đã biết trước nhiều tháng. Đau buồn dự liệu không phải là "trả trước" cho nỗi buồn sau này, nên bạn không cần cố buồn đủ, cũng không cần ngạc nhiên nếu sau này vẫn đau.

Sống cùng nó trong những tháng chăm người thân

Gọi tên cảm xúc. Nói với một người tin cậy, hoặc viết ra: "Hôm nay mình buồn vì bố không còn nhận ra mình." Gọi tên làm cảm xúc bớt mơ hồ và bớt đáng sợ.

Dùng thời gian còn lại cho những điều quan trọng. Hỏi người bệnh về những chuyện ngày xưa, ghi âm giọng họ kể nếu họ đồng ý, xem lại ảnh cũ cùng nhau. Những việc này không cần đợi tới lúc "sắp".

Nói những điều muốn nói, theo cách của nhà mình. Một câu "con cảm ơn mẹ" không cần chờ dịp đặc biệt. Nếu khó nói, viết vài dòng và đọc cho người bệnh nghe, hoặc nắm tay ngồi im cũng là một cách nói.

Cho phép mình sống phần đời của mình. Đi dự đám cưới bạn, cười với con, ăn một bữa ngon không phải là phản bội người đang bệnh. Bạn cần những khoảng đó để tiếp tục chăm.

Chuẩn bị thực tế mà không coi đó là bỏ cuộc. Tìm hiểu trước những việc sẽ phải lo, sắp xếp giấy tờ, hỏi ước nguyện của người bệnh nếu họ sẵn sàng. Chuẩn bị giúp những ngày sau đó đỡ rối, không có nghĩa là bạn mong ngày đó đến.

Một tình huống quen thuộc

Chị Hạnh ở Huế chăm mẹ bị ung thư vú tái phát gần hai năm. Những tháng đầu, chị lao vào việc: tìm bác sĩ, nấu ăn theo chế độ, đưa mẹ đi truyền. Khi bác sĩ nói điều trị không còn đem lại lợi ích, chị không khóc. Chị chỉ thấy mệt, và ngạc nhiên vì mình bình tĩnh tới vậy.

Vài tuần sau, một buổi sáng đi chợ, chị đứng trước hàng bán bánh bèo mẹ hay mua rồi bật khóc giữa chợ. Tối đó chị lại thấy mình ngồi tính xem ai sẽ báo tin cho họ hàng, rồi giận bản thân vì đã nghĩ tới chuyện ấy khi mẹ còn đang nằm trong phòng bên.

Những gì chị Hạnh trải qua là đau buồn dự liệu ở dạng rất điển hình: tê dại xen với những cơn buồn bất chợt, đầu óc tự lên kế hoạch cho điều chưa xảy ra, và cảm giác có lỗi đi kèm mọi thứ. Chị không lạnh lùng lúc đầu, cũng không yếu đuối lúc sau.

Điều giúp chị nhiều nhất, theo lời chị, là một buổi tối kể hết cho người bạn thân nghe mà không bị khuyên gì, và một lần nói thật với mẹ rằng chị sợ. Mẹ chị nắm tay chị, nói mẹ cũng sợ. Hai mẹ con ngồi im một lúc lâu. Từ hôm đó, chị thấy nhẹ hơn khi ngồi bên giường mẹ.

Khi các thành viên trong nhà đau buồn khác nhau

Trong cùng một gia đình, mỗi người đi qua đau buồn dự liệu theo một nhịp. Người con gái chăm hằng ngày có thể đã khóc nhiều tháng và giờ bình tĩnh nói về hậu sự. Người con trai ở xa về thăm lần đầu sau nửa năm thì sốc vì bố gầy rộc, không chấp nhận được rằng bệnh không chữa được nữa, và thấy chị mình "lạnh lùng".

Những va chạm kiểu này rất hay gặp. Người đã đi trước một chặng trong nỗi buồn không lạnh lùng; người đi sau không phải là chối bỏ thực tế. Họ chỉ đang ở những chỗ khác nhau trên cùng một con đường.

Điều giúp được là nói ra: "Chị đã khóc nhiều rồi, giờ chị cần lo cho mọi việc thật chu đáo cho bố." Và nghe người kia nói. Người ở xa nên được dành thời gian ngồi riêng với người bệnh, được nghe bác sĩ giải thích trực tiếp, trước khi bị cuốn vào những quyết định gấp.

Người lớn tuổi trong nhà, như người vợ hay chồng của người bệnh, thường im lặng nhiều nhất và cũng dễ bị quên nhất. Đừng quên hỏi han họ. Chuyện trẻ nhỏ trong nhà hiểu và đau buồn ra sao là một đề tài riêng, cần cách nói phù hợp với từng lứa tuổi.

Những điều người xung quanh có thể giúp

Nếu bạn là bạn bè, đồng nghiệp hay họ hàng của người đang chăm người thân bệnh nặng, đây là những việc thường được đón nhận:

  • Hỏi han người chăm, không chỉ hỏi bệnh tình: "Dạo này em ngủ được không?"
  • Nhận một việc cụ thể như nấu một bữa, đưa đón con giúp, ngồi với người bệnh vài tiếng.
  • Lắng nghe mà không vội khuyên, không so sánh với trường hợp khác, không nói những câu như "rồi sẽ qua thôi".
  • Chấp nhận khi người chăm từ chối gặp, nhưng vẫn nhắn hỏi thăm đều đặn.
  • Nhớ tới cả những ngày bình thường, không chỉ lúc người bệnh trở nặng hay vào viện. Một tin nhắn vào ngày thường cho thấy bạn vẫn nghĩ tới họ.

Người đang đau buồn dự liệu thường không được ai chia buồn, vì người thân của họ chưa mất. Một lời thừa nhận đơn giản như "chắc em đang buồn lắm" có ý nghĩa hơn nhiều người nghĩ.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Đau buồn dự liệu là bình thường, nhưng nó có thể nặng tới mức cần người có chuyên môn đồng hành. Hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi:

  • Buồn bã, trống rỗng chiếm gần trọn mỗi ngày trong nhiều tuần, không còn khoảnh khắc nào nhẹ nhõm.
  • Lo âu dồn dập tới mức tim đập nhanh, khó thở, không làm được việc gì.
  • Không ngủ được nhiều đêm liền dù có người thay ca.
  • Bạn tránh mặt người bệnh hoàn toàn vì không chịu nổi, rồi tự dằn vặt.
  • Bạn dùng rượu bia hoặc chất khác ngày càng nhiều để chịu đựng.
  • Bạn có ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc nghĩ không muốn sống tiếp sau khi người thân mất.

Với dấu hiệu cuối, hãy nói ngay với một người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115 nếu có nguy hiểm tức thì. Bạn không phải đi qua điều này một mình, và tìm giúp đỡ là một cách thương chính mình lẫn người đang bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Đau buồn dự liệu là gì?

Đó là nỗi đau buồn xuất hiện trước khi người thân mất, khi gia đình biết bệnh sẽ không khỏi. Nó gồm buồn, lo, giận, mệt và thương tiếc những gì đã mất dần theo bệnh. Đây là phản ứng bình thường, không phải dấu hiệu bạn đã buông tay.

Mong người thân ra đi cho đỡ khổ có phải là bất hiếu không?

Không. Mong người thân thôi đau đớn, và mong mình được thôi kiệt sức, là cảm xúc rất phổ biến ở người chăm bệnh lâu ngày. Nó tồn tại cùng tình thương chứ không thay thế tình thương. Nói ra với người tin cậy thường giúp bạn bớt dằn vặt.

Đã buồn nhiều trước thì sau khi người thân mất có đỡ buồn hơn không?

Không có gì bảo đảm. Có người thấy bình tĩnh hơn khi giây phút đó đến, có người vẫn đau buồn rất sâu dù đã biết trước nhiều tháng. Đừng ép mình buồn đủ trước, cũng đừng ngạc nhiên nếu nỗi đau sau này vẫn lớn.

Người thân bị sa sút trí tuệ không còn nhận ra mình thì đối diện thế nào?

Nhiều người cảm thấy như đang mất người thân từng chút một. Hãy cho phép mình buồn cho những gì đã mất, đồng thời tìm cách kết nối với những gì còn lại như giọng nói, bàn tay, bản nhạc quen. Nhóm hỗ trợ người chăm và chuyên gia tâm lý có thể giúp nhiều.

Có nên nói chuyện với người bệnh về cái chết không?

Tuỳ người bệnh có muốn hay không. Nhiều người bệnh muốn nói mà sợ con cháu buồn. Bạn có thể mở lời nhẹ bằng câu hỏi về điều họ đang nghĩ hay lo, rồi để họ dẫn câu chuyện, không ép nếu họ chưa sẵn sàng.

Làm sao để không bị nỗi buồn nhấn chìm khi còn phải chăm người bệnh?

Gọi tên cảm xúc, chia sẻ với một người tin cậy, giữ một vài khoảng nghỉ cố định, và dành thời gian cho những điều quan trọng với người bệnh. Nếu buồn bã, lo âu làm bạn không sinh hoạt được nhiều tuần, hãy tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138