ChapNhan.comChấp Nhận
Hiểu về nỗi đau buồn

Mất ngủ, mệt mỏi, hay quên sau khi người thân mất: đau buồn tác động lên cơ thể

Sau mất mát, cơ thể cũng đau buồn: mất ngủ, chán ăn, thắt ngực, đầu óc mù mờ. Vì sao vậy, điều gì là thường gặp và dấu hiệu nào phải đi khám ngay.

Close-up of two Vietnamese hands wrapped around a warm bowl of rice porridge on a wooden kitchen table, steam rising, early morning window light, muted amber tones

Đau buồn không chỉ ở trong lòng: mất ngủ, mệt rã rời, chán ăn, thắt ngực, đầu óc mù mờ hay quên là những phản ứng cơ thể rất thường gặp sau khi người thân mất, vì cơ thể đang sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài. Phần lớn những biểu hiện này dịu dần khi nỗi đau dịu đi và khi bạn chăm lại nhịp ăn ngủ.

Nhưng không phải triệu chứng nào cũng nên đổ cho buồn. Đau ngực, khó thở, ngất, sụt cân nhiều hay sốt kéo dài cần được bác sĩ khám ngay, vì người đang đau buồn cũng có thể mắc bệnh thật, và họ thường là người dễ bỏ qua sức khoẻ của chính mình nhất.

Vì sao nỗi buồn lại hiện ra ở cơ thể

Khi mất một người thân, cơ thể phản ứng gần giống như khi gặp mối đe doạ: hệ thần kinh ở trạng thái báo động, các hoóc-môn căng thẳng tăng, nhịp tim, giấc ngủ, tiêu hoá đều bị xáo trộn. Một hai ngày thì cơ thể chịu được, nhưng đau buồn kéo dài hàng tuần, hàng tháng, nên sự căng thẳng ấy cũng kéo dài theo.

Thêm vào đó là những gì đã xảy ra trước và sau cái chết: nhiều đêm thức trắng ở viện, bỏ bữa lúc lo tang, đứng tiếp khách nhiều ngày, khóc nhiều, ít vận động. Cơ thể bước vào giai đoạn đau buồn trong tình trạng đã cạn sức sẵn.

Vì vậy nếu bạn thấy mình như già đi mấy tuổi, ốm vặt liên tục, đau lưng mỏi vai không rõ lý do, đó thường là cơ thể đang gánh phần của nó. Hiểu điều này giúp bạn bớt hoảng và bớt tự trách, đồng thời nhắc rằng cơ thể cũng cần được chăm, không chỉ tâm trí.

Cũng cần nói rằng mỗi người mang nỗi buồn ở một chỗ khác nhau trên cơ thể. Có người đau đầu, có người đau bụng, có người chỉ thấy nặng hai vai. Không có triệu chứng nào là bằng chứng bạn thương người mất nhiều hay ít.

Giấc ngủ: thứ bị xáo trộn đầu tiên

Khó ngủ là than phiền phổ biến nhất sau mất mát. Có người nằm mãi không ngủ được vì đầu óc cứ chiếu lại những ngày cuối. Có người ngủ được nhưng tỉnh giấc lúc ba bốn giờ sáng rồi thức đến sáng. Có người ngược lại ngủ li bì, ngủ cả ngày vẫn mệt. Giấc mơ về người đã mất cũng hay đến, có khi ấm áp, có khi làm bạn choàng tỉnh.

Những điều thường giúp: giữ giờ thức dậy cố định dù đêm ngủ kém, ra ánh sáng ban ngày buổi sáng, đi bộ nhẹ trong ngày, hạn chế cà phê sau trưa, không dùng rượu để dễ ngủ vì rượu làm giấc ngủ vụn hơn về khuya. Nếu nằm hai ba mươi phút không ngủ được, có thể dậy ngồi chỗ khác, làm việc nhẹ nhàng dưới ánh đèn mờ rồi quay lại giường khi buồn ngủ.

Một chỗ hay sai: tự mua thuốc ngủ hoặc dùng thuốc ngủ của người khác. Đừng làm vậy. Nếu mất ngủ kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng đến ban ngày, hãy đi khám để bác sĩ xem xét toàn diện và quyết định cách xử lý phù hợp.

Ăn uống, tiêu hoá và sức đề kháng

Nhiều người đau buồn mất hẳn cảm giác đói, ăn vài thìa đã thấy nghẹn, hoặc quên luôn bữa. Một số người lại ăn nhiều hơn, ăn vặt liên tục để dịu cảm xúc. Đầy bụng, đau dạ dày, táo bón hay tiêu chảy cũng hay gặp khi căng thẳng kéo dài.

Không cần ăn ngon hay đủ chất ngay. Mục tiêu tối thiểu là đừng bỏ đói cơ thể: chia nhỏ bữa, ăn đồ mềm dễ nuốt như cháo, súp, sữa, trái cây; uống đủ nước; để sẵn đồ ăn đơn giản trong tầm tay. Nếu người thân hay hàng xóm mang đồ ăn sang, hãy nhận, đó là cách giúp rất thực tế.

Sức đề kháng cũng có thể giảm khi ngủ kém, ăn kém, căng thẳng kéo dài, nên người đau buồn hay cảm cúm, viêm họng. Hãy chú ý những bệnh mạn tính sẵn có của mình như huyết áp, tiểu đường: đây là lúc dễ bỏ thuốc đang dùng, bỏ lịch tái khám. Nhờ người thân nhắc giúp nếu cần.

Đầu óc mù mờ: hay quên, khó tập trung

Rất nhiều người kể rằng sau tang họ quên chìa khoá, quên tắt bếp, đọc một trang giấy mấy lần không hiểu, đang nói thì mất ý. Có người sợ mình bị sa sút trí tuệ. Phần lớn trường hợp đây là phản ứng của đau buồn: tâm trí đang dành rất nhiều sức cho mất mát nên còn ít chỗ cho việc khác, cộng thêm mất ngủ và mệt mỏi.

Cách xoay xở: ghi mọi thứ ra giấy, đặt nhắc việc, để chìa khoá một chỗ cố định, chia việc lớn thành bước nhỏ, tránh làm những việc cần tập trung cao khi đang quá mệt. Với việc quan trọng như ký giấy tờ, chuyển tiền, hãy nhờ người tin cậy xem lại cùng.

Lái xe là điểm cần cẩn trọng. Đau buồn làm phản xạ và tập trung giảm, đi xe máy hay lái ô tô lúc vừa khóc, vừa thức trắng đêm là nguy hiểm. Những tuần đầu nếu được, hãy nhờ người chở. Nếu tình trạng quên lẫn ngày càng nặng thay vì nhẹ dần theo thời gian, nhất là ở người cao tuổi, hãy đi khám để bác sĩ đánh giá.

Biểu hiện nào thường gặp, biểu hiện nào phải đi khám ngay

Bảng sau giúp bạn phân biệt. Khi không chắc, cứ đi khám, không ai trách bạn vì cẩn thận.

Biểu hiệnThường gặp khi đau buồnCần đi khám ngay khi
NgựcCảm giác nặng, thắt nhẹ khi xúc độngĐau ngực dữ dội, lan ra tay, hàm, lưng, kèm vã mồ hôi, khó thở
Hơi thởThở dài, thấy hụt hơi khi khócKhó thở kéo dài, khó thở khi nằm, tím tái
TimHồi hộp khi gặp điều gợi nhớTim đập rất nhanh hoặc loạn nhịp kéo dài, ngất, choáng váng
Cân nặngĂn ít đi, giảm nhẹSụt cân nhanh, không ăn uống được nhiều ngày
Trí nhớHay quên, khó tập trung, dần cải thiệnLú lẫn ngày càng nặng, không nhận ra người quen, nói nhịu
Ốm vặtCảm cúm, mệt mỏiSốt cao hoặc kéo dài, ho ra máu, đau bụng dữ dội

Một số người lo ngại về hiện tượng gọi là "hội chứng trái tim tan vỡ" mà họ đọc thấy. Đúng là căng thẳng cảm xúc mạnh có thể liên quan đến những vấn đề tim cấp tính, và triệu chứng của chúng rất giống cơn đau tim. Đó càng là lý do không tự đoán: đau ngực, khó thở phải gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay.

Người đã chăm bệnh lâu ngày: cơ thể mang theo món nợ cũ

Nếu bạn đã chăm người thân bệnh nặng nhiều tháng, nhiều năm, cơ thể bạn bước vào giai đoạn đau buồn với một món nợ cũ: thiếu ngủ triền miên, đau lưng vì bế đỡ, bỏ khám bệnh của chính mình, ăn uống thất thường. Khi người bệnh mất, nhiều người sụp ngay: ốm một trận dài, đau nhức khắp người, như cơ thể chỉ chờ được phép nghỉ.

Chị Hương ở Đắk Lắk, chăm cha bị ung thư gần hai năm, kể rằng tuần sau đám tang chị ngủ mười mấy tiếng mỗi ngày mà vẫn mệt, rồi phát hiện huyết áp của mình đã cao từ lâu mà không biết vì mải lo cho cha. Đó là chuyện rất thường gặp ở người chăm sóc.

Nếu bạn là người chăm sóc vừa mất người thân, hãy đặt lịch khám sức khoẻ tổng quát cho chính mình trong vài tháng đầu. Kể với bác sĩ rằng bạn vừa trải qua thời gian chăm bệnh và mất người thân, để họ xem xét đủ cả thể chất lẫn tinh thần.

Những việc nhỏ giúp cơ thể bớt căng

Không cần một chương trình chăm sóc sức khoẻ hoàn chỉnh. Vài việc nhỏ, làm đều, đủ giúp hệ thần kinh hạ bớt trạng thái báo động:

  • Thở chậm vài phút khi thấy thắt ngực hay hồi hộp: hít vào bằng mũi, thở ra chậm và dài hơn hít vào, lặp lại vài lần.
  • Đi bộ mười lăm, hai mươi phút mỗi ngày, tốt nhất là buổi sáng ngoài trời, có người đi cùng càng tốt.
  • Tắm nước ấm, ngâm chân nước ấm trước khi ngủ nếu thấy dễ chịu.
  • Giãn cơ nhẹ cổ, vai, lưng, những chỗ hay căng nhất khi khóc nhiều và ngồi lâu.
  • Chạm và ôm: một cái nắm tay, một cái ôm của người thân có tác dụng xoa dịu thật, đừng ngại xin.
  • Ra khỏi nhà mỗi ngày một lần, dù chỉ ra đầu ngõ mua đồ.

Những việc này không chữa được nỗi đau, cũng không phải bài tập bắt buộc. Ngày nào làm được một việc là đủ. Chúng giúp cơ thể có những khoảng nghỉ nhỏ, và một cơ thể bớt kiệt sức thì cũng chịu đựng nỗi buồn tốt hơn. Nếu đang có bệnh tim mạch, xương khớp hay bệnh mạn tính khác, hỏi bác sĩ mức vận động phù hợp với mình trước khi tăng dần.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Ngoài những dấu hiệu cấp cứu trong bảng trên, hãy đặt lịch gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi:

  • Mất ngủ gần như mỗi đêm kéo dài nhiều tuần, ban ngày không làm việc nổi.
  • Ăn uống kém, sụt cân rõ hoặc ngược lại ăn uống mất kiểm soát.
  • Bỏ thuốc đang dùng hoặc bỏ tái khám bệnh mạn tính từ khi có tang.
  • Hay quên, lú lẫn không nhẹ đi mà nặng thêm theo thời gian.
  • Dùng rượu bia, thuốc lá nhiều hơn hẳn để chịu đựng.
  • Có ý nghĩ tự làm hại mình hoặc thấy không muốn sống: hãy nói ngay với người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Khi khám, hãy nói rõ với bác sĩ rằng bạn đang trong thời gian có tang. Thông tin này giúp họ hiểu bức tranh đầy đủ, vừa không bỏ sót bệnh thật, vừa không vội coi mọi triệu chứng là bệnh. Nếu bạn ngại đi một mình, rủ một người thân đi cùng và nhờ họ ghi lại lời dặn.

Câu hỏi thường gặp

Mất người thân có làm mình ốm thật không?

Có thể. Đau buồn là một dạng căng thẳng kéo dài, làm giấc ngủ, ăn uống và sức đề kháng xáo trộn, nên nhiều người mệt mỏi, ốm vặt, đau nhức. Nhưng người đau buồn vẫn có thể mắc bệnh thật, nên triệu chứng đáng ngại cần được khám, không nên đổ hết cho buồn.

Mất ngủ sau tang có nên uống thuốc ngủ không?

Đừng tự mua hoặc dùng thuốc ngủ của người khác. Trước hết hãy giữ giờ dậy cố định, ra ánh sáng buổi sáng, vận động nhẹ, tránh rượu và cà phê muộn. Nếu mất ngủ kéo dài nhiều tuần, hãy đi khám để bác sĩ đánh giá và quyết định cách xử lý.

Hay quên sau khi người thân mất có phải là dấu hiệu sa sút trí tuệ không?

Thường là không. Đau buồn, mất ngủ và mệt mỏi làm trí nhớ, sự tập trung giảm rõ, và thường cải thiện dần. Nếu quên lẫn ngày càng nặng, nhất là ở người cao tuổi, hoặc kèm lú lẫn, không nhận ra người quen, hãy đi khám.

Tức ngực khi buồn có nguy hiểm không?

Cảm giác nặng ngực thoáng qua khi xúc động là thường gặp. Nhưng đau ngực dữ dội, lan ra tay, hàm, lưng, kèm khó thở, vã mồ hôi hay choáng có thể là bệnh tim cấp, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay.

Bao lâu thì cơ thể hồi phục sau thời gian có tang?

Không có mốc chung. Nhiều người thấy giấc ngủ và ăn uống ổn dần sau vài tuần đến vài tháng, nhất là khi chăm lại nhịp sinh hoạt. Nếu các triệu chứng không cải thiện hoặc nặng thêm, hãy gặp bác sĩ để được khám đầy đủ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138