Giấy báo tử là tờ giấy xác nhận một người đã mất, do nơi người đó mất hoặc cơ quan có thẩm quyền cấp, và là giấy gốc để gia đình đi đăng ký khai tử. Người mất ở bệnh viện thì cơ sở y tế cấp; người mất ở nhà thì thường do Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi người đó mất cấp; người mất vì tai nạn, đột ngột hoặc có nghi vấn thì văn bản của công an hoặc kết quả giám định pháp y được dùng thay cho giấy báo tử.
Giấy báo tử không phải là giấy bạn sẽ dùng cho ngân hàng, bảo hiểm xã hội hay nhà mạng. Giấy dùng cho những việc đó là trích lục khai tử, được cấp sau khi bạn mang giấy báo tử đi đăng ký khai tử. Vì vậy việc cần làm với giấy báo tử rất gọn: nhận đúng nơi, soát kỹ từng dòng, cất bản gốc ở chỗ an toàn. Phần dưới đi lần lượt từng trường hợp, kèm những chỗ gia đình hay sơ suất khi đang rối.
Giấy báo tử và trích lục khai tử khác nhau thế nào
Hai tên giấy nghe na ná nên rất nhiều người nhầm, rồi mang giấy báo tử đi làm việc với ngân hàng và bị trả về. Bảng dưới đặt hai loại cạnh nhau để bạn biết mỗi tờ dùng vào việc gì.
| Điểm so sánh | Giấy báo tử | Trích lục khai tử |
|---|---|---|
| Ai cấp | Nơi người mất qua đời: cơ sở y tế, Uỷ ban nhân dân cấp xã, hoặc cơ quan công an, giám định trong trường hợp đặc biệt | Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi đăng ký khai tử, sau khi việc khai tử được ghi vào sổ hộ tịch |
| Khi nào có | Ngay sau khi người thân mất, thường trong ngày hoặc vài ngày | Sau khi gia đình nộp hồ sơ khai tử |
| Dùng để làm gì | Chủ yếu để đi đăng ký khai tử | Ngân hàng, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm nhân thọ, nhà mạng, thừa kế, sang tên tài sản |
| Cần bao nhiêu bản | Một bản gốc, nên chụp thêm vài bản sao để lưu | Nên xin nhiều bản sao trích lục ngay một lần |
| Nếu mất | Phải xin cấp lại ở nơi đã cấp, khá mất công | Xin bản sao trích lục ở nơi đã đăng ký |
Cách nhớ đơn giản: giấy báo tử là giấy đi vào, trích lục khai tử là giấy đi ra. Khi đã có trích lục, gần như mọi cơ quan sẽ hỏi trích lục chứ không hỏi giấy báo tử nữa. Dù vậy bạn vẫn giữ bản gốc giấy báo tử, vì có nơi muốn xem để đối chiếu nguyên nhân hoặc thời điểm mất, nhất là công ty bảo hiểm nhân thọ.
Người thân mất ở bệnh viện: nhận giấy ở đâu và soát những dòng nào
Khi người bệnh mất tại cơ sở y tế, giấy báo tử do người đứng đầu cơ sở đó ký. Gia đình thường nhận ở khoa nơi người bệnh điều trị hoặc ở phòng kế hoạch tổng hợp, tuỳ cách tổ chức của từng nơi. Hỏi điều dưỡng trưởng khoa là nhanh nhất. Lúc nhận giấy, dù mệt đến đâu, bạn nên đọc chậm từng dòng dưới đây, đối chiếu với căn cước của người mất:
- Họ, chữ đệm, tên: đúng từng dấu. Một dấu hỏi thành dấu ngã cũng đủ để ngân hàng từ chối đối chiếu sau này.
- Ngày, tháng, năm sinh: đúng như trên căn cước, không phải theo tuổi âm lịch gia đình hay dùng.
- Số định danh cá nhân: mười hai chữ số, soát từng chữ số một.
- Giờ, ngày, tháng, năm mất và nơi mất: ghi đúng tên cơ sở y tế và tên tỉnh, thành hiện hành.
- Nguyên nhân tử vong: không cần hiểu hết thuật ngữ, chỉ cần dòng này có nội dung và có chữ ký, dấu đầy đủ.
- Chữ ký, con dấu: có đủ chưa, dấu có rõ không.
Nếu thấy sai, báo ngay khi còn ở viện. Sửa lúc ấy chỉ mất một lần ký lại; sửa sau vài tuần thì phải quay lại, viết đơn, chờ xác minh. Chị Hạnh ở Huế, mất mẹ sau thời gian dài chăm bệnh, chỉ nhận ra giấy báo tử ghi năm sinh của mẹ lệch một năm khi đã về quê lo tang. Sau đám tang chị phải quay lại thành phố hai lần mới xin được giấy đã sửa. Nếu bạn quá kiệt sức để soát, nhờ một người thân bình tĩnh hơn làm việc này, chỉ cần đưa họ căn cước của người mất để đối chiếu.
Người thân mất tại nhà: các bước để có giấy báo tử
Nhiều gia đình xin cho người bệnh về nhà những ngày cuối, nên trường hợp mất tại nhà rất phổ biến. Khi đó không có bệnh viện nào cấp giấy, gia đình cần chủ động báo với chính quyền nơi người thân mất. Trình tự thường gặp như sau, chi tiết từng nơi có thể khác một chút:
- Báo trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố hoặc công an khu vực ngay trong ngày, để có người xác nhận sự việc. Đây thường là người quen của gia đình, việc báo không có gì nặng nề.
- Liên hệ Uỷ ban nhân dân cấp xã, gặp công chức tư pháp – hộ tịch, hỏi rõ: xã cấp giấy báo tử theo mẫu nào, cần mang những giấy gì, ai trong nhà được đứng tên đi làm.
- Chuẩn bị căn cước của người mất, căn cước của người đi làm thủ tục, và nếu người mất vừa điều trị ở viện thì mang theo giấy ra viện hoặc hồ sơ bệnh án gần nhất. Những giấy này giúp cán bộ hiểu bối cảnh.
- Nhận giấy báo tử, soát từng dòng như trường hợp mất ở viện.
- Nhiều nơi cho làm luôn đăng ký khai tử trong cùng buổi. Nếu được, nên làm luôn để đỡ một lần đi lại.
Có những trường hợp mất tại nhà mà không rõ nguyên nhân, ví dụ người sống một mình được phát hiện muộn, hoặc người còn khoẻ bỗng mất trong đêm. Khi đó công an có thể phải đến xác minh trước khi chính quyền cấp giấy. Gia đình nên hiểu đây là thủ tục chung để bảo vệ chính người mất và người ở lại, không phải sự nghi ngờ nhắm vào ai.
Mất do tai nạn, đột ngột hoặc ở nơi khác: giấy gì thay cho giấy báo tử
Với người mất do tai nạn giao thông, tai nạn lao động, bị hại, mất đột ngột hoặc có nghi vấn, thủ tục khác hẳn. Thay cho giấy báo tử thông thường, gia đình dùng văn bản xác nhận của cơ quan công an hoặc kết quả giám định của cơ quan giám định pháp y. Thời gian chờ những văn bản này đôi khi dài hơn gia đình mong đợi, và điều đó rất khó chịu khi ai cũng muốn lo cho người mất được yên.
Việc nên làm là hỏi thẳng cán bộ đang thụ lý: gia đình sẽ nhận văn bản gì, ở đâu, khoảng khi nào, ai là người liên hệ. Ghi lại tên cán bộ, đơn vị, và ngày giờ đã hỏi vào một cuốn sổ nhỏ. Trong lúc chờ, bạn vẫn có thể lo việc tang theo hướng dẫn của cơ quan chức năng; các nghi thức cụ thể thì mỗi gia đình theo nếp riêng, ở đây không bàn.
Nếu người thân mất ở tỉnh khác nơi cư trú, giấy báo tử vẫn do nơi người đó mất cấp. Gia đình nên xin giấy ngay tại đó trước khi đưa người mất về, vì quay lại xin sau rất tốn kém. Nếu người thân mất ở nước ngoài, giấy tờ do nước sở tại cấp thường phải hợp pháp hoá lãnh sự và dịch sang tiếng Việt trước khi dùng ở trong nước. Hãy hỏi cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó và Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi người mất cư trú về việc ghi chú khai tử, vì quy định có thay đổi theo thời gian.
Những chỗ gia đình hay sơ suất với giấy báo tử
Để bản gốc lẫn trong đồ đám tang. Trong mấy ngày tang, giấy tờ dễ lẫn vào túi đồ, hộp phong bì hay xấp giấy hoá đơn. Ngay khi nhận, cho giấy báo tử vào một bìa nhựa riêng, ghi bên ngoài bằng bút dạ, đưa cho một người giữ duy nhất.
Tưởng bản chụp điện thoại là đủ. Ảnh chụp chỉ để tra cứu. Khi đi khai tử, cơ quan cần bản chính hoặc bản sao hợp lệ. Bạn vẫn nên chụp ngay để lỡ thất lạc còn biết số giấy, ngày cấp.
Không để ý tên người mất ở các giấy tờ cũ khác nhau. Người lớn tuổi đôi khi có tên trong sổ hộ khẩu cũ, giấy khai sinh và căn cước lệch nhau một chữ. Giấy báo tử nên khớp với căn cước. Nếu tài sản đứng theo tên cũ, hỏi cán bộ tư pháp – hộ tịch cách xử lý ngay từ đầu.
Mỗi người trong nhà đi hỏi một nơi. Ba anh em ba nguồn thông tin dễ dẫn tới làm trùng hoặc bỏ sót. Nên chọn một người đi lo giấy tờ, những người khác lo việc khác.
Vội ký vào giấy mình chưa đọc. Lúc đau buồn, người ta dễ ký mọi thứ được đưa tới. Không ai trách bạn nếu xin vài phút đọc lại, hoặc nhờ người thân đọc cùng.
Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn
Về giấy tờ, nên hỏi người có chuyên môn khi: cơ quan từ chối cấp giấy mà không giải thích rõ; thông tin của người mất lệch nhau giữa nhiều loại giấy; gia đình có tranh chấp ngay từ đầu về việc ai đứng ra làm thủ tục; hoặc cái chết liên quan tới tai nạn có người khác chịu trách nhiệm. Lúc ấy, hỏi công chức tư pháp – hộ tịch trước, rồi tới luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước của tỉnh nếu gia đình thuộc diện được trợ giúp.
Về cảm xúc, đọc dòng nguyên nhân tử vong trên giấy có thể làm bạn choáng, nhất là khi cái chết đến bất ngờ. Buồn, tê dại, mất ngủ vài tuần đầu là phản ứng thường gặp. Nếu nhiều tháng trôi qua mà bạn vẫn không ăn ngủ nổi, không làm được việc hằng ngày, hoặc nỗi đau không dịu đi chút nào, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, đừng giữ một mình: nói ngay với một người bạn tin, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.
Câu hỏi thường gặp
Giấy báo tử có thời hạn sử dụng không?
Giấy báo tử không ghi hạn dùng, nhưng luật hộ tịch có quy định thời hạn gia đình phải đi đăng ký khai tử kể từ ngày người thân mất. Vì vậy nên mang giấy báo tử đi khai tử sớm, sau đó dùng trích lục khai tử cho các việc khác.
Bệnh viện có được giữ lại giấy báo tử cho tới khi gia đình thanh toán hết viện phí không?
Đây là chuyện cần hỏi thẳng phòng kế hoạch tổng hợp hoặc lãnh đạo khoa. Nếu có vướng mắc về chi phí, đề nghị được giải thích bằng văn bản và nhờ người thân bình tĩnh trao đổi, tránh cãi nhau ở hành lang lúc mọi người đều kiệt sức.
Mất giấy báo tử bản gốc thì phải làm sao?
Liên hệ lại nơi đã cấp để xin cấp lại hoặc xin văn bản xác nhận. Nếu bạn đã đăng ký khai tử rồi thì không cần giấy báo tử nữa, chỉ cần xin thêm bản sao trích lục khai tử ở Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi đã đăng ký.
Người mất tại nhà sau khi bệnh viện cho về thì bệnh viện có cấp giấy báo tử không?
Thường là không, vì người bệnh không mất tại cơ sở y tế. Gia đình liên hệ Uỷ ban nhân dân cấp xã nơi người thân mất. Giấy ra viện và hồ sơ bệnh án gần nhất nên mang theo để cán bộ nắm tình trạng.
Có cần công chứng giấy báo tử không?
Khi đi đăng ký khai tử, bạn thường xuất trình bản chính. Với các việc khác, cơ quan sẽ đòi trích lục khai tử chứ ít khi đòi giấy báo tử. Chỉ nên chứng thực bản sao khi có nơi yêu cầu cụ thể, tránh tốn công làm sẵn quá nhiều.
Ai trong gia đình được đi nhận giấy báo tử?
Thường là vợ, chồng, con, cha mẹ hoặc người thân thích khác của người mất, mang theo căn cước. Nơi cấp có thể hỏi quan hệ với người mất. Nếu không đi được, hỏi trước xem nơi đó có chấp nhận giấy uỷ quyền hay không.