ChapNhan.comChấp Nhận
Đồng hành với người đang đau buồn

Giúp người có tang thế nào cho thiết thực: việc cụ thể thay cho câu "cần gì cứ nói"

Người đang đau buồn hiếm khi nhờ ai. Danh sách việc cụ thể theo từng giai đoạn, cách ngỏ lời để họ dễ nhận và những kiểu giúp vô tình thành gánh.

Hands of a Vietnamese man placing a covered aluminium food tin and a bag of fresh vegetables on a neighbour doorstep, morning light, close-up from low angle

Cách giúp người có tang thiết thực nhất là tự đề nghị một việc cụ thể, có ngày giờ rõ ràng, thay vì nói "cần gì cứ nói". "Thứ Năm này mình mang cơm tối sang nhé", "Chiều thứ Bảy mình đón bé đi học thêm được không?" là những câu người đang kiệt sức có thể gật đầu ngay, không phải nghĩ.

Những việc có ích nhất thường rất đời thường: bữa ăn, việc nhà, đưa đón con, đi chợ, ngồi cùng khi phải gọi điện lo giấy tờ. Phần dưới đây chia việc theo từng giai đoạn sau khi người thân mất, cách ngỏ lời để họ dễ nhận, cách một nhóm bạn chia việc mà không dồn dập, và những kiểu giúp vô tình thành gánh nặng.

Vì sao "cần gì cứ nói" hiếm khi được dùng tới

Câu "cần gì cứ nói" xuất phát từ lòng tốt, nhưng nó đặt cả việc nghĩ lẫn việc mở lời lên vai người có tang. Người vừa mất cha mẹ, vợ chồng hay con cái thường rơi vào trạng thái đầu óc rối, khó tập trung, quên trước quên sau. Họ không biết mình cần gì, và nếu biết thì cũng ngại làm phiền.

Thêm vào đó, trong nhiều gia đình Việt, nhận giúp đỡ dễ bị cảm thấy như mắc nợ. Người có tang tự nhủ "ai cũng bận", "mình tự lo được", rồi gồng thêm. Kết quả là hàng chục người nói "cần gì cứ nói" nhưng không ai thật sự được nhờ, trong khi chén bát vẫn chất trong bồn và đứa nhỏ vẫn chưa ai đón.

Đổi câu hỏi mở thành một đề nghị đóng giải quyết được cả hai vướng mắc: bạn đã nghĩ hộ họ, và họ chỉ cần nói "ừ" hoặc "để hôm khác". Nếu họ từ chối, đừng nài. Giữ lời đề nghị cho lần sau, vì nhu cầu thường lộ rõ hơn sau vài tuần, khi người giúp đã thưa dần.

Việc cụ thể có thể nhận, theo từng giai đoạn

Nhu cầu của gia đình có tang thay đổi theo thời gian. Bảng dưới đây là gợi ý, không phải danh sách bắt buộc; chọn việc hợp với khả năng và mức thân thiết của bạn.

Giai đoạnViệc có thể nhậnLưu ý
Mấy ngày tangTrông trẻ nhỏ, đón khách ở xa, lo nước uống, ghi lại ai đã giúp gì để gia đình cảm ơn sauHỏi một người điều phối trong nhà, đừng tự ý làm
Tuần đầu sau tangMang cơm, dọn bếp, giặt đồ, đi chợ, sạc pin và nghe giúp điện thoạiĐồ ăn nên dễ hâm lại, đựng hộp không cần trả
Tháng đầuĐi cùng lên UBND cấp xã, cơ quan bảo hiểm xã hội hay ngân hàng; giúp xếp giấy tờ thành một tậpBạn ngồi cạnh và ghi chép, người nhà vẫn là người quyết
Ba đến sáu thángRủ đi bộ, ăn trưa, sửa đồ hỏng trong nhà mà người mất từng loLúc này người giúp thưa dần, sự có mặt quý hơn
Các ngày mốcNhắn tin hay ghé thăm vào ngày giỗ, sinh nhật người mất, Tết đầu tiênGhi các ngày này vào lịch của chính bạn

Một việc nhỏ làm đều đặn thường có ích hơn một việc lớn làm một lần. Mang cơm mỗi tối thứ Năm trong một tháng nhẹ cho bạn mà lại cho người có tang một điều chắc chắn để trông vào.

Ngỏ lời thế nào để người có tang dễ nhận

Cách nói quyết định phần lớn việc lời đề nghị có được nhận hay không. Vài bước sau giúp lời ngỏ nhẹ nhàng và rõ ràng:

  1. Nêu việc cụ thể và thời điểm: "Tối mai mình nấu dư một nồi canh, mang sang cho nhà cậu nhé?".
  2. Cho sẵn lối từ chối: "Nếu hôm đó không tiện thì cứ nói, mình đổi ngày". Người ta dễ nhận hơn khi biết mình được phép từ chối.
  3. Hỏi một chi tiết nhỏ để chuẩn bị đúng: nhà có ai kiêng gì, mấy người ăn, để đồ trước cửa hay gõ cửa.
  4. Làm đúng như đã hẹn. Lỡ hẹn với người đang đau buồn làm họ hụt hẫng hơn bạn nghĩ.
  5. Không chờ lời cảm ơn. Nói trước "Không cần nhắn lại đâu" để họ khỏi thấy thêm một việc phải làm.
  6. Hỏi lại sau một hai tuần: "Tuần sau mình mang tiếp được không?", thay vì coi một lần là xong.

Với người lớn tuổi hoặc người rất ngại nhờ vả, đôi khi cứ làm luôn những việc không cần xin phép: quét sân, mua bình nước, nạp tiền điện thoại. Nhưng với việc trong nhà và đồ đạc riêng, luôn hỏi trước.

Khi cả nhóm bạn cùng muốn giúp: chia việc để không dồn dập

Thường gặp cảnh ba ngày đầu có năm người mang cơm, rồi sang tuần thứ hai không còn ai. Một nhóm bạn, đồng nghiệp hay hàng xóm có thể tránh điều này bằng cách cử một người điều phối:

  • Người điều phối hỏi gia đình một lần duy nhất về nhu cầu chính: bữa ăn, đưa đón, việc nhà, giấy tờ, để không ai phải hỏi đi hỏi lại.
  • Lập một lịch chung trong nhóm nhắn tin của những người giúp, không đưa người có tang vào nhóm đó.
  • Trải đều việc ra ít nhất sáu đến tám tuần, thay vì dồn hết vào tuần đầu.
  • Mỗi người nhận một việc hợp với mình: người nấu ăn giỏi lo bữa, người có xe lo đưa đón, người rành giấy tờ đi cùng lên cơ quan.
  • Ghi lại ai đã làm gì để gia đình không phải nhớ, và để người điều phối biết chỗ nào còn trống.
  • Thống nhất một người duy nhất liên lạc với gia đình về việc giúp, tránh chục cuộc gọi hỏi cùng một chuyện.

Chuyện góp tiền phúng viếng có phép tắc riêng, ở đây chỉ bàn việc làm. Nếu nhóm muốn góp thêm cho gia đình khó khăn, nên nhờ một người thân thiết nhất hỏi khéo, đừng bàn bạc công khai trước mặt người có tang.

Những kiểu giúp tưởng tốt mà thành gánh

Ý tốt không tự động thành giúp được. Vài kiểu dưới đây khá phổ biến:

  • Dọn dẹp, sắp xếp lại đồ của người đã mất khi chưa được hỏi. Với người có tang, từng món đồ có thể là kỷ niệm, chuyện giữ hay bỏ là của họ.
  • Mang đồ ăn trong nồi, đĩa của nhà mình, khiến gia đình phải rửa rồi tìm cách trả.
  • Đến thăm lúc tối muộn hoặc ngồi rất lâu, khiến người có tang phải tiếp khách khi đã kiệt sức.
  • Tự quyết thay họ những việc lớn như bán xe, chuyển nhà, gửi con về quê, dù với ý muốn đỡ đần.
  • Kể với người ngoài những chuyện riêng của gia đình mà bạn biết được khi vào giúp.
  • Giúp thật nhiều trong hai tuần rồi biến mất hẳn, để lại một khoảng trống đột ngột.

Câu tự kiểm đơn giản: việc mình định làm có làm người kia phải tiếp, phải trả, phải quyết định thêm điều gì không? Nếu có, hãy đổi cách hoặc hỏi trước.

Giúp khi ở xa, khác thành phố hay ở nước ngoài

Ở xa không có nghĩa là không giúp được gì. Một số việc làm được từ xa:

  • Đặt một bữa ăn giao tới nhà vào một ngày cố định, báo trước giờ giao để gia đình không bất ngờ.
  • Gọi điện định kỳ vào một khung giờ quen, ví dụ tối Chủ nhật, để người có tang có một cuộc trò chuyện chờ đợi được.
  • Nhận các việc làm được qua điện thoại hay máy tính: tìm hiểu trước giấy tờ cần chuẩn bị, hỏi giúp quy trình ở ngân hàng, soạn danh sách việc theo thứ tự.
  • Nhờ một người quen ở gần ghé thay mình, và nói rõ mình là người nhờ.
  • Gửi một lá thư tay kể kỷ niệm về người đã mất; thư giấy được giữ lại và đọc lại lâu hơn tin nhắn.

Nếu bạn là con cháu ở xa còn người ở nhà là cha hoặc mẹ vừa mất bạn đời, việc đều đặn gọi về và sắp xếp về thăm vào những ngày mốc có ý nghĩa lớn hơn mọi món quà gửi về.

Một tình huống: nhà anh Bình sau đám tang của chị Lan

Anh Bình ở Đà Nẵng, vợ mất đột ngột, để lại hai con đang tuổi tiểu học. Tuần đầu, họ hàng và hàng xóm đến đông, đồ ăn chất đầy tủ lạnh, ăn không hết phải bỏ. Sang tuần thứ ba, họ hàng về quê, đồng nghiệp đi làm lại, anh Bình một mình xoay xở chuyện cơm nước, đưa đón và bài vở của hai đứa trong khi vẫn phải đi làm.

Chị Thu, hàng xóm cùng hẻm, không hỏi "cần gì cứ nói". Chị sang nói: "Sáng nào mình cũng chở bé Su nhà mình đi học, tiện đường đón luôn hai đứa nhà anh, anh thấy được không?". Một chị đồng nghiệp cũ của chị Lan lập nhóm, chia nhau mỗi người một tối trong tuần mang đồ ăn tới, kéo dài suốt hai tháng. Không ai bàn chuyện riêng của gia đình anh trong nhóm.

Nhìn lại, điều giúp anh Bình nhiều nhất không phải số đồ ăn ở tuần đầu, mà là những việc lặp lại đều đặn khi mọi người khác đã quay về nhịp sống của mình. Đó cũng là điều bạn có thể rút ra: hãy hỏi mình sẽ còn ở đó vào tuần thứ sáu không, chứ không chỉ ngày đầu.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Người giúp việc nhà thường là người thấy rõ nhất cuộc sống thường ngày của gia đình có tang. Vì vậy bạn có thể là người đầu tiên nhận ra khi mọi thứ đi quá sức chịu đựng: tủ lạnh trống nhiều ngày, người kia không thay quần áo, con nhỏ không được ai lo, chai rượu nhiều lên.

Những dấu hiệu đó kéo dài nhiều tuần, hoặc ngày càng nặng thêm, là lúc nên nhẹ nhàng gợi ý họ gặp bác sĩ hay chuyên gia tâm lý. Một cách mở lời: "Mình thấy dạo này cậu mệt quá, đi khám một lần cho yên tâm được không? Mình đi cùng". Bạn không cần biết đó là gì, chỉ cần không làm ngơ.

Nếu người đó nói muốn chết, muốn làm hại mình hoặc bạn thấy họ đang gặp nguy hiểm, hãy ở lại cùng họ, báo ngay cho người thân tin cậy của họ, đưa tới cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Đồng thời, nếu chính bạn kiệt sức vì giúp quá nhiều, hãy lùi lại một chút và nhờ người khác thay ca; một người giúp kiệt sức không đỡ được ai lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Nên mang món gì cho nhà có tang?

Món dễ hâm lại, để được vài ngày trong tủ lạnh và hợp khẩu vị cả nhà: cháo, canh, thịt kho, cơm hộp chia sẵn. Hỏi trước nhà có kiêng gì không và đựng trong hộp dùng một lần để gia đình không phải trả.

Có nên giúp tiền cho gia đình có tang không?

Tuỳ mức thân thiết và hoàn cảnh. Tiền phúng viếng có phép tắc riêng. Nếu gia đình thật sự khó khăn sau tang, một người thân thiết nhất nên hỏi khéo và đưa riêng, tránh để người có tang thấy mình bị thương hại.

Người có tang từ chối mọi sự giúp đỡ thì sao?

Tôn trọng lời từ chối nhưng đừng rút hẳn. Đổi sang việc nhỏ hơn, hoặc hẹn hỏi lại sau một hai tuần. Nhiều người từ chối lúc đầu vì ngại, rồi nhận khi thấy bạn vẫn kiên trì và không đòi hỏi gì.

Giúp đỡ bao lâu là đủ?

Không có thời hạn cố định. Nhu cầu thực tế như bữa ăn thường giảm sau vài tuần, nhưng nhu cầu được hỏi thăm, được nhắc tới người đã mất kéo dài hơn nhiều, nhất là qua các ngày giỗ, sinh nhật, Tết đầu tiên.

Có nên đi cùng người có tang làm giấy tờ không?

Có, nếu họ đồng ý. Ngồi cạnh, ghi chép và hỏi lại những điều họ chưa nghe rõ là giúp được rất nhiều. Người nhà vẫn là người ký và quyết định; quy định cụ thể nên hỏi trực tiếp cán bộ UBND cấp xã hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138