ChapNhan.comChấp Nhận
Nói chuyện về cái chết và lời từ biệt

Người bệnh muốn nói về cái chết: gia đình nên đáp lại thế nào thay vì gạt đi

Cha mẹ bệnh nặng tự nhắc tới cái chết, cả nhà quen miệng gạt đi. Người bệnh muốn nói điều gì, đáp lại ra sao, và khi nào câu “muốn chết” cần báo bác sĩ.

Shaded garden path lined with tall trees, an elderly Vietnamese father and his adult son sitting side by side on a bench, seen from behind, gentle morning light

Khi người bệnh tự nhắc tới cái chết, cách đáp tốt nhất thường là ngồi xuống, hỏi lại họ đang nghĩ gì, và nghe cho hết, thay vì gạt đi bằng câu “nói gở quá” hay “ba còn sống lâu mà”. Người bệnh chọn nói ra vì họ cần chia sẻ một điều đang đè nặng; bị gạt đi, họ sẽ học cách im lặng và ôm nỗi sợ một mình.

Đáp lại không có nghĩa là bạn phải bình thản hay có câu trả lời. Bạn chỉ cần ở đó và không bỏ chạy khỏi câu chuyện. Dưới đây là lý do người bệnh muốn nói, những câu gạt đi và cách thay, các bước đáp lại, điều người bệnh hay muốn nói, và cách nhận ra khi câu “muốn chết” là tín hiệu cần báo bác sĩ.

Vì sao người bệnh lại muốn nói về cái chết

Người đang bệnh nặng sống với ý nghĩ về cái chết hằng ngày, dù người nhà có nhắc tới hay không. Họ thấy cơ thể yếu đi, thấy những người cùng phòng bệnh ra đi, thấy ánh mắt bác sĩ. Ý nghĩ ấy không biến mất khi bị cấm nói; nó chỉ chuyển vào bên trong.

Nói ra giúp họ ở vài chỗ. Họ được giải toả nỗi sợ thay vì một mình nghĩ tới nó lúc nửa đêm. Họ được lo những việc còn lo được: dặn dò, sắp xếp, gặp người cần gặp. Và họ được đối xử như một người trưởng thành đang đối diện với đời mình, không phải như một đứa trẻ cần được che mắt.

Nhiều người làm chăm sóc giảm nhẹ kể rằng người bệnh thường thử “thăm dò” trước bằng một câu buông lửng như “chắc ba không qua nổi Tết”, rồi nhìn phản ứng của người nhà. Nếu bị gạt đi, họ hiểu rằng chủ đề này bị cấm. Nếu được hỏi lại, họ mới mở lòng thêm. Phản ứng của bạn trong vài giây đầu quyết định rất nhiều.

Không phải người bệnh nào cũng muốn nói, và không cần ép. Nhưng khi họ đã tự mở lời, đó là lúc đáng dừng mọi việc khác lại.

Những câu gạt đi quen miệng và cách thay

Câu gạt đi thường bật ra vì chính người nhà sợ. Biết trước những câu hay gặp giúp bạn kịp dừng lại.

Câu quen miệngNgười bệnh có thể nghe thấyThử thay bằng
“Nói gở quá, ba đừng nói vậy.”Chuyện này không được nói trong nhà“Ba đang nghĩ tới chuyện đó hả? Ba kể con nghe.”
“Má còn sống lâu mà.”Không ai tin điều má đang cảm thấy“Má thấy trong người sao mà má nghĩ vậy?”
“Đừng nghĩ nhiều, ráng ăn đi.”Nỗi lo của mình là chuyện vặt“Chuyện đó làm má lo lắm phải không?”
“Để con hỏi bác sĩ cho thuốc khác.”Mình đang bị biến thành một vấn đề cần sửa“Con ngồi với ba một lát nha.” Hỏi bác sĩ để sau
Đổi đề tài ngayKhông ai muốn ngheIm lặng vài giây, nắm tay, để họ nói tiếp

Nếu lỡ gạt đi, bạn vẫn quay lại được, ngay hôm đó hoặc hôm sau: “Hôm qua ba nói chuyện đó mà con cắt ngang. Con xin lỗi. Ba muốn nói thì con nghe.”

Các bước đáp lại khi người bệnh mở lời

Không cần thuộc lòng, chỉ cần nhớ tinh thần: chậm lại, hỏi, nghe, rồi hỏi họ cần gì.

  1. Dừng việc đang làm và ngồi xuống. Đứng đút cháo mà nói chuyện cái chết khác hẳn với ngồi ngang tầm mắt.
  2. Hỏi mở. “Ba đang nghĩ gì?” “Điều gì làm má nghĩ vậy?” Câu hỏi mở cho người bệnh dẫn câu chuyện.
  3. Nghe mà không sửa. Họ sẽ nói cả những điều làm bạn đau: sợ, giận, muốn buông. Đừng vội cãi lại hay an ủi. Gật đầu, ừ, nắm tay.
  4. Gọi tên cảm xúc. “Nghe ba nói, con thấy ba sợ lắm.” Được người khác nhận ra cảm xúc của mình là một cách được an ủi.
  5. Hỏi họ cần gì. “Ba muốn con làm gì không? Muốn gặp ai không?” Có khi họ chỉ cần được nói, có khi họ có việc cụ thể muốn nhờ.
  6. Hẹn sẽ nói tiếp. “Khi nào ba muốn nói nữa thì cứ gọi con.” Câu này cho họ biết cánh cửa vẫn mở.

Bạn được phép khóc trong lúc nghe. Nước mắt của bạn cho người bệnh thấy bạn hiểu, miễn là bạn vẫn ở lại và không biến cuộc nói chuyện thành việc họ phải dỗ bạn.

Người bệnh thường muốn nói điều gì

Sợ đau, sợ khó thở lúc cuối. Đây là nỗi sợ hay gặp nhất. Đừng hứa “không đau đâu”; hãy nói sẽ cùng hỏi bác sĩ các cách giữ cho họ dễ chịu, và thật sự hỏi. Chăm sóc giảm nhẹ có nhiều cách giảm khó chịu mà gia đình chưa biết.

Sợ làm phiền con cháu. Nhiều người bệnh thấy mình là gánh nặng. Thay vì chối “có phiền gì đâu”, hãy nói thật rằng chăm sóc có mệt, nhưng đó là điều cả nhà chọn làm.

Lo cho người ở lại. Người vợ già, đứa con chưa ổn định, món nợ chưa trả. Nghe xong, hỏi họ muốn sắp xếp điều gì, và hứa những việc làm được.

Muốn dặn chuyện hậu sự. Có người đã nghĩ kỹ và chỉ chờ có ai chịu nghe. Ghi lại, đọc lại cho họ nghe, chia sẻ cho cả nhà.

Muốn nhìn lại cuộc đời. Kể chuyện xưa, điều tự hào, điều hối tiếc. Bạn không cần làm gì ngoài lắng nghe và hỏi thêm “rồi sao nữa ba?”.

Khi người bệnh nói “muốn chết cho xong”

Câu này cần được nghe kỹ, vì nó có nhiều nghĩa. Có khi đó là cách người bệnh nói rằng họ đã chấp nhận và mệt mỏi với việc điều trị. Có khi đó là dấu hiệu họ đang đau đớn hoặc khó chịu không được giải quyết. Có khi nó đi kèm nỗi buồn sâu, tuyệt vọng, và cần được bác sĩ đánh giá.

Đừng hoảng mà gạt đi, cũng đừng bỏ qua. Hỏi tiếp một cách bình tĩnh: “Má mệt lắm hả? Điều gì làm má khổ nhất lúc này?” Câu trả lời thường chỉ ra việc cụ thể: đau, khó thở, mất ngủ, cảm giác là gánh nặng. Những điều này cần được báo cho bác sĩ điều trị để tìm cách giảm, chứ gia đình không tự xử lý.

Nếu người bệnh nói tới ý định tự làm hại mình, có kế hoạch, hoặc bạn thấy những dấu hiệu khiến bạn lo, hãy coi đó là việc khẩn: ở bên họ, cất những thứ có thể gây nguy hiểm, báo ngay cho bác sĩ, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115. Hỏi thẳng một người có đang nghĩ tới chuyện tự làm hại mình hay không không khiến họ làm điều đó; nó cho họ cơ hội được giúp.

Khi chính bạn không chịu nổi cuộc nói chuyện

Nghe cha mẹ nói về cái chết của họ là điều rất khó. Không phải lúc nào bạn cũng đủ sức, và điều đó không làm bạn thành người con tồi.

  • Nói thật một cách nhẹ nhàng: “Con muốn nghe ba nói, mà bây giờ con nghẹn quá. Tối con vô ngồi với ba nói tiếp nha.” Rồi giữ lời hẹn.
  • Nhờ người khác trong nhà mà người bệnh cũng tin, như một người chị, người cháu lớn, ngồi nghe thay một lúc.
  • Xin đội ngũ y tế hỗ trợ. Điều dưỡng, bác sĩ chăm sóc giảm nhẹ hay nhân viên công tác xã hội quen với những cuộc nói chuyện kiểu này.
  • Sau mỗi lần nói chuyện nặng nề, cho mình một khoảng nghỉ: đi bộ, gọi cho bạn, ăn một bữa tử tế.
  • Ghi lại điều người bệnh nói ngay khi có thể, kể cả khi bạn chưa sẵn sàng nghĩ về nó. Về sau bạn sẽ muốn có những dòng ấy.

Có người chỉ chịu nói những chuyện này với người ngoài gia đình. Nếu cha mẹ chọn nói với bác sĩ hay một người bạn già thay vì với bạn, đừng thấy bị gạt ra; điều quan trọng là họ được nói.

Một tình huống: cô Ngọc ở Khánh Hoà và câu hỏi lúc nửa đêm

Chồng cô Ngọc bệnh phổi nặng, nằm nhà đã mấy tháng. Một đêm, khi cô dậy đỡ ông uống nước, ông hỏi: “Bà có sợ ở một mình không?” Phản xạ đầu tiên của cô là gắt: “Ông nói chi mấy chuyện đó, ngủ đi.” Ông im, quay mặt vào tường. Cả đêm cô không ngủ được.

Sáng hôm sau, cô kể với người điều dưỡng của trạm y tế xã đến thăm định kỳ. Người điều dưỡng gợi ý cô quay lại câu hỏi ấy. Tối đó, cô ngồi xuống mép giường, nói: “Hôm qua ông hỏi mà tui gắt. Tui sợ thiệt. Ông đang lo gì, ông nói tui nghe.” Ông kể ông lo cô không biết đóng tiền điện, lo đứa con trai út còn nợ ngân hàng, lo cô sợ ma không dám ngủ một mình.

Hai vợ chồng nói chuyện tới khuya. Ông chỉ cho cô sổ sách, dặn chuyện thằng út, và lần đầu tiên nói ông muốn được nằm ở nhà tới lúc cuối. Cô Ngọc kể lại rằng những tuần sau đó ông bình thản hơn hẳn, và cô cũng vậy. Điều làm khác đi không phải là cô có câu trả lời hay, mà là cô đã quay lại ngồi nghe.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Hãy báo bác sĩ điều trị khi người bệnh hay nói về cái chết kèm đau đớn, khó thở, mất ngủ, bỏ ăn hoặc buồn sâu kéo dài. Những câu nên hỏi: những khó chịu này có giảm được không, gia đình nên làm gì ở nhà, có đội chăm sóc giảm nhẹ hay chuyên gia tâm lý hỗ trợ người bệnh không.

Với người nhà, nếu sau những cuộc nói chuyện này bạn mất ngủ triền miên, thường xuyên hoảng sợ, hoặc thấy mình không thể ở gần người bệnh nữa, hãy tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý cho chính mình. Chăm người thân giai đoạn cuối mà không có ai chăm cho mình rất dễ dẫn tới kiệt sức.

Bất cứ khi nào bạn hoặc người bệnh có ý nghĩ làm hại bản thân, đừng giữ kín: nói ngay với người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Câu hỏi thường gặp

Nói chuyện về cái chết với người bệnh có làm họ yếu đi nhanh hơn không?

Không có căn cứ cho thấy việc trò chuyện làm người bệnh mất sớm hơn. Nhiều người bệnh lại thấy bình tâm hơn khi được nói ra nỗi sợ và dặn dò những điều cần dặn. Điều cần tránh là ép họ nói khi họ không muốn.

Người bệnh hỏi “con có sợ ba chết không” thì trả lời sao?

Nói thật một cách nhẹ nhàng, ví dụ con sợ, con buồn, nhưng con sẽ ở bên ba tới cùng. Câu trả lời thật thường an ủi hơn câu chối, vì nó cho người bệnh biết họ không phải giả vờ mạnh mẽ trước mặt con.

Người bệnh hay nói muốn chết cho xong thì có nguy hiểm không?

Câu này có nhiều nghĩa, từ mệt mỏi, đau đớn tới tuyệt vọng. Hãy hỏi thêm điều gì làm họ khổ nhất và báo bác sĩ. Nếu họ nói tới ý định tự làm hại mình, ở bên họ, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Con không đủ can đảm nghe cha mẹ nói về cái chết thì phải làm sao?

Bạn có thể xin hẹn lúc khác và giữ lời, nhờ một người thân khác ngồi nghe, hoặc nhờ đội ngũ y tế hỗ trợ. Cũng nên tìm người nói chuyện cho chính mình, vì nỗi sợ ấy rất tự nhiên.

Có nên kể với người bệnh về những người cùng phòng đã mất không?

Nếu họ hỏi thì không nên chối, vì họ thường đã biết. Trả lời ngắn, rồi hỏi họ cảm thấy sao khi biết tin ấy. Đây thường là lúc người bệnh mở lời về nỗi sợ của chính họ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138