ChapNhan.comChấp Nhận
Giấy tờ, thủ tục sau khi người thân mất

Xe, nhà đứng tên người đã mất: việc nên làm ngay và việc nên chờ

Nhà và xe đứng tên người đã mất: giữ giấy gốc thế nào, ai được ở, ai được lái, thuế và bảo hiểm, vì sao chưa bán hay sang tên được ngay và đừng quyết vội.

A Vietnamese man seen from behind standing in a small courtyard beside an old parked motorbike under a frangipani tree, early morning haze, muted green and amber tones, wide shot

Khi nhà và xe còn đứng tên người đã mất, việc nên làm ngay là tìm và giữ an toàn giấy tờ gốc, tiếp tục nộp thuế, phí và bảo hiểm, giữ tài sản ở trạng thái tốt; còn việc bán, tặng, cầm cố hay sang tên thì phải chờ làm xong thủ tục thừa kế. Gia đình vẫn ở trong nhà, vẫn đi chiếc xe đó được, nhưng chưa ai có quyền định đoạt tài sản cho tới khi những người thừa kế được xác định theo pháp luật.

Chính khoảng chờ này là lúc dễ xảy ra chuyện: một người giữ sổ đỏ rồi không đưa ra, một người bán xe để lo tang mà chưa hỏi ai, một người vội rao bán nhà vì không chịu nổi cảnh nhà vắng. Bài này nói về những gì nên làm trong khoảng chờ ấy. Còn chia thừa kế ra sao là một chủ đề riêng, cần tìm hiểu ở nguồn chuyên về thừa kế hoặc hỏi luật sư.

Ngay sau tang: tìm và giữ giấy tờ gốc

Giấy tờ gốc của nhà, đất, xe là thứ khó làm lại nhất và cũng dễ gây nghi kỵ nhất. Nên làm việc này sớm, đông đủ, minh bạch:

  1. Hẹn một buổi có mặt những người thân gần nhất, hoặc gọi video cho người ở xa.
  2. Cùng mở tủ, két, ngăn kéo nơi người mất cất giấy tờ. Tìm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà, giấy đăng ký xe, hợp đồng mua bán, giấy tờ thế chấp.
  3. Chụp ảnh từng trang, gửi vào nhóm chung của gia đình ngay tại chỗ.
  4. Thống nhất một người giữ bản gốc, ghi vào tin nhắn chung: ai giữ, giữ những gì, cất ở đâu.
  5. Nếu không tìm thấy giấy tờ nhà đất, hỏi ngân hàng xem có đang thế chấp không trước khi nghĩ tới chuyện mất giấy.
  6. Nếu vẫn không thấy, hỏi văn phòng đăng ký đất đai nơi có nhà để biết hồ sơ lưu, đừng vội làm đơn báo mất.

Làm công khai như vậy không phải vì nghi ngờ nhau. Nó giữ cho các anh chị em khỏi phải nghi ngờ nhau về sau, khi chuyện tiền bạc bắt đầu được nói tới. Người giữ giấy cũng được bảo vệ: không ai còn cớ để nói họ giấu bớt.

Việc nên làm ngay và việc nên chờ

Phân ra hai cột cho dễ nhìn. Cột trái là việc giữ gìn, ai trong nhà cũng làm được; cột phải là việc định đoạt, cần đủ tư cách pháp lý:

Nên làm ngayNên chờ tới khi xong thủ tục thừa kế
Giữ giấy tờ gốc, chụp lại, lập danh sáchBán nhà, bán xe, tặng cho
Tiếp tục nộp thuế đất, phí, tiền điện nước của căn nhàThế chấp, cầm cố để vay tiền
Duy trì bảo hiểm xe, đăng kiểm nếu là ô tô đang dùngSang tên giấy chứng nhận, giấy đăng ký xe
Sửa chữa nhỏ để nhà không xuống cấp, giữ hoá đơnXây sửa lớn, đập phá, cơi nới
Cất xe không dùng ở chỗ an toànCho người ngoài thuê dài hạn khi chưa thống nhất

Một lưu ý quan trọng: nếu căn nhà là tài sản chung của vợ chồng, phần của người vợ hoặc chồng còn sống không phải là di sản. Chỉ phần của người mất mới đem ra chia thừa kế. Nhiều gia đình bỏ qua điểm này, các con bàn chia cả căn nhà trong khi mẹ còn sống và vẫn là đồng sở hữu.

Căn nhà đang ở: thuế, bảo hiểm và khoản vay thế chấp

Gia đình vẫn ở trong nhà như bình thường. Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và các khoản phí gắn với căn nhà vẫn phát sinh, thông báo nộp thuế có thể vẫn ghi tên người mất. Cứ nộp đúng hạn và giữ biên lai; khi làm xong thừa kế, việc cập nhật tên người nộp sẽ đi cùng thủ tục sang tên. Nếu nhà có mua bảo hiểm cháy nổ, xem hợp đồng còn hạn không và báo công ty bảo hiểm việc người mua đã mất.

Nếu căn nhà đang thế chấp ngân hàng, giấy chứng nhận gốc nằm ở ngân hàng. Khoản vay không tự mất đi: hoặc bảo hiểm khoản vay chi trả nếu có, hoặc gia đình bàn với ngân hàng tiếp tục trả, hoặc tất toán. Đừng để quá hạn thanh toán trong lúc chờ, vì nợ quá hạn có thể dẫn tới việc ngân hàng xử lý tài sản. Hãy gặp ngân hàng sớm, nói rõ hoàn cảnh, hỏi các phương án.

Nếu ngôi nhà bỏ trống, ví dụ nhà của ông bà ở quê khi các con đều sống ở thành phố, hãy nhờ một người hàng xóm quen trông chừng, ngắt điện những thiết bị không cần, khoá kỹ cửa. Nhà vắng lâu ngày xuống cấp nhanh và dễ bị lấn chiếm.

Với đất nông nghiệp, vườn cây của người mất, việc canh tác vẫn có thể tiếp tục do người trong nhà đảm nhận như trước. Ghi lại ai đang làm, thu hoạch được bao nhiêu và chi phí bỏ ra, vì hoa lợi từ di sản cũng là chuyện gia đình sẽ phải tính khi chia, và một cuốn sổ ghi chép rõ ràng giúp mọi người khỏi phải nhớ lại.

Chiếc xe: ai được lái, bảo hiểm, đăng kiểm và phạt nguội

Người khác trong nhà vẫn lái được. Luật không cấm lái xe đứng tên người khác. Người lái cần giấy phép lái xe phù hợp và mang theo giấy đăng ký xe khi đi đường. Giữ bản gốc giấy đăng ký cẩn thận vì làm lại không đơn giản khi chủ xe đã mất.

Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc phải còn hạn. Xem ngày hết hạn trên giấy chứng nhận bảo hiểm, gia hạn khi tới hạn. Hỏi công ty bảo hiểm cách ghi tên người mua khi chủ xe đã mất.

Ô tô còn dùng thì phải đăng kiểm đúng hạn. Xe quá hạn đăng kiểm không được lưu hành. Lịch đăng kiểm in trên giấy chứng nhận kiểm định.

Thông báo phạt nguội gửi về chủ xe. Thư phạt vi phạm ghi hình vẫn gửi tới tên người mất. Người đang sử dụng xe nên chủ động tra cứu và xử lý, đừng để thư đến tay người mẹ đang đau buồn.

Xe không ai dùng thì cất kỹ. Để trong nhà, che bụi, tháo ắc quy hoặc nổ máy định kỳ. Đừng bán vội để lấy tiền lo tang khi chưa thống nhất, dù xe đã cũ.

Vì sao chưa bán hay sang tên được ngay

Muốn bán, tặng hay sang tên nhà, xe của người đã mất, cơ quan công chứng, văn phòng đăng ký đất đai và cơ quan đăng ký xe đều cần xác định ai là người có quyền: qua di chúc hợp lệ, văn bản khai nhận hoặc thoả thuận phân chia di sản đã công chứng, hoặc bản án của toà. Thiếu một người thừa kế ký, văn bản có thể không được công chứng. Đó là lý do một người con, dù đang giữ sổ đỏ và đang ở trong nhà, không tự bán được.

Thủ tục thừa kế có thể nhanh nếu gia đình thống nhất và giấy tờ đầy đủ, nhưng cũng có thể kéo dài nếu có người ở nước ngoài, có người đã mất trước, hay giấy tờ nhà đất không khớp. Phần này nên tìm hiểu kỹ ở nguồn chuyên về thừa kế, hoặc hỏi văn phòng công chứng nơi có nhà về hồ sơ cần có.

Một điều nên biết thêm: nhiều người khuyên nhau đừng đưa ra quyết định lớn trong năm đầu sau mất mát. Bán căn nhà của bố mẹ là một quyết định như thế. Khi đau buồn, người ta hay muốn rời khỏi nơi nhắc mình nhớ, rồi một hai năm sau lại tiếc. Nếu không có áp lực tài chính thật sự, chờ thêm không mất gì.

Trong lúc chờ, gia đình có thể làm trước những việc chuẩn bị không ràng buộc ai: gom đủ giấy tờ nhân thân của từng người thừa kế, tìm giấy khai sinh, giấy kết hôn cũ, trích lục khai tử của những người đã mất trước đó trong dòng họ nếu có liên quan. Những giấy này thường là thứ làm hồ sơ thừa kế chậm nhất, tìm sớm thì sau này đỡ dồn.

Một tình huống để hình dung

Hai anh em Phong và Linh có mẹ mất ở Lâm Đồng. Phong sống ở TP Hồ Chí Minh, Linh ở với mẹ. Mẹ để lại căn nhà, một chiếc xe máy và không có di chúc. Sau tang, Phong gợi ý bán nhà để chia, Linh im lặng. Hai anh em không cãi nhau, nhưng không khí nặng nề. Họ làm ba việc đúng: cùng mở tủ lấy giấy tờ, chụp ảnh gửi vào nhóm gia đình, để Linh giữ bản gốc; thống nhất Linh tiếp tục ở và nộp thuế đất, giữ biên lai; hẹn một năm sau mới bàn tiếp chuyện căn nhà.

Chiếc xe máy, Linh vẫn đi làm hằng ngày, mang theo giấy đăng ký. Một năm sau, khi nỗi đau đã lắng hơn, Phong nói anh không cần bán gấp, còn Linh nói cô muốn mua lại phần của anh trai. Họ ra văn phòng công chứng làm văn bản thoả thuận phân chia di sản. Điều đáng học không nằm ở kết quả, mà ở chỗ hai người đã không để giấy tờ, tiền bạc biến nỗi buồn thành chuyện mất lòng.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Nên gặp luật sư, văn phòng công chứng hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước khi: có người đang giữ giấy tờ mà không chịu đưa ra; giấy tờ nhà đất không khớp thực tế; có người thừa kế ở nước ngoài hoặc không liên lạc được; nhà đang thế chấp mà gia đình không trả nổi; hoặc có người ngoài tới nhận là được người mất hứa cho tài sản. Với câu hỏi về hồ sơ đất, văn phòng đăng ký đất đai là nơi hỏi trước.

Giữ nguyên căn phòng, chiếc xe, bộ áo của người đã mất là điều rất nhiều người làm, và không có hạn định nào cho việc đó. Nhưng nếu nhiều tháng trôi qua mà bạn không bước nổi vào nhà, hoặc ngược lại không rời được khỏi căn phòng ấy, mất ngủ, bỏ ăn, không làm được việc, hãy gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu có ý nghĩ làm hại bản thân, nói ngay với người bạn tin, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Câu hỏi thường gặp

Bố mất, mẹ còn sống thì mẹ có tự bán nhà được không?

Nếu nhà là tài sản chung của bố mẹ, phần của mẹ vẫn là của mẹ, còn phần của bố là di sản chia cho những người thừa kế, trong đó có mẹ. Muốn bán cả căn, thường cần những người thừa kế phần của bố cùng đồng ý qua thủ tục thừa kế.

Có bị phạt khi lái xe đứng tên người đã mất không?

Lái xe đứng tên người khác không phải là lỗi nếu người lái có giấy phép lái xe phù hợp, mang giấy đăng ký xe và bảo hiểm bắt buộc còn hạn. Về lâu dài vẫn nên làm thừa kế và sang tên để thuận tiện khi bán hay xử lý giấy tờ.

Mất sổ đỏ của người đã mất thì làm sao?

Trước tiên hỏi ngân hàng xem nhà có đang thế chấp không, vì giấy gốc có thể nằm ở đó. Nếu không, liên hệ văn phòng đăng ký đất đai nơi có nhà để hỏi thủ tục cấp lại; việc này cần người có quyền đề nghị, thường gắn với thủ tục thừa kế.

Thuế đất vẫn ghi tên người mất thì ai nộp?

Người đang sử dụng nhà đất cứ nộp theo thông báo, giữ biên lai. Khi hoàn tất thừa kế và sang tên, cơ quan thuế sẽ cập nhật người nộp thuế mới. Đừng bỏ không nộp vì nghĩ chưa đứng tên, khoản chậm nộp có thể bị tính thêm.

Có nên bán xe của bố để lấy tiền lo tang không?

Chưa nên, vì xe là di sản và việc bán cần những người thừa kế có quyền đồng ý theo thủ tục. Nếu cần tiền lo tang, gia đình nên góp hoặc vay tạm, ghi chép rõ ràng, sau đó thanh toán lại từ di sản khi đã thống nhất.

Nhà bỏ trống sau khi ông bà mất thì cần làm gì?

Khoá kỹ, ngắt điện thiết bị không cần, nhờ hàng xóm quen trông chừng, ghé thăm định kỳ và tiếp tục nộp thuế, phí. Nếu muốn cho thuê, gia đình nên thống nhất bằng văn bản ai đứng ra cho thuê và tiền thuê được giữ, chia thế nào.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138