ChapNhan.comChấp Nhận
Những mất mát đặc biệt khó

Mất con nhỏ: những tháng đầu của cha mẹ và những việc không cần vội

Mất con nhỏ là nỗi đau trái quy luật. Hiểu chuyện đã xảy ra, đồ đạc của con, lời vô tình của họ hàng, chuyện có con tiếp và khi nào cha mẹ cần người giúp.

A Vietnamese couple seen from behind sitting on low plastic stools in a small tiled courtyard at dusk, shoulders touching, a potted plant beside them, soft lavender light, wide shot

Mất một đứa con nhỏ là mất mát trái với quy luật mà cha mẹ nào cũng ngầm tin: con sẽ sống lâu hơn mình. Nỗi đau ấy thường rất lớn, kéo dài, và những tháng đầu là lúc cha mẹ dễ bị đẩy vào những quyết định chưa cần đưa ra.

Không có cách nào làm nỗi đau này nhỏ đi. Nhưng có những điều giúp cha mẹ đỡ gục hơn trong những tháng đầu: hiểu rõ chuyện gì đã xảy ra với con khi mình sẵn sàng, không ép mình quyết định chuyện đồ đạc hay chuyện có con tiếp, biết cách đặt giới hạn với những lời vô tình, và nhận ra lúc nào cần một chuyên gia đi cùng. Bài này không bàn chuyện sảy thai và thai lưu, vốn có nét riêng và được viết ở một bài khác.

Vì sao mất con là một mất mát trái quy luật

Khi cha mẹ già mất, người ở lại đau nhưng thường hiểu rằng đó là một phần của vòng đời. Khi con mất, cái vòng ấy bị đảo ngược. Cha mẹ không chỉ mất một con người mà còn mất cả tương lai đã hình dung: ngày con vào lớp một, ngày con lớn, những dự định cả nhà đã bàn. Mỗi năm qua đi, họ lại thấy thêm một cột mốc mà đáng lẽ con đã đi tới.

Cha mẹ cũng hay mang cảm giác thất bại trong vai trò bảo vệ. Dù đứa trẻ mất vì bệnh bẩm sinh, tai nạn hay một đợt bệnh diễn biến nhanh, rất nhiều cha mẹ vẫn tự hỏi mình đã sót điều gì. Cảm giác ấy không chứng minh họ có lỗi, nó cho thấy bản năng che chở của họ mạnh tới mức nào.

Vì những lẽ đó, đừng so nỗi đau của mình với ai. Có người nói "ít ra con còn nhỏ, chưa gắn bó nhiều", câu ấy sai. Sự gắn bó với con bắt đầu từ trước khi con chào đời, và độ dài thời gian không đo được độ sâu của tình thương.

Một điều nữa ít ai nói ra: cha mẹ mất con còn mất luôn một phần danh tính. Người mẹ quen dậy sớm pha sữa, người cha quen đón con ở cổng trường, giờ những thói quen ấy treo lơ lửng. Ở chỗ đông người, câu hỏi "anh chị có mấy cháu" bỗng thành một câu khó trả lời. Có cha mẹ chọn kể cả đứa con đã mất, có người chỉ kể số con đang sống để tránh giải thích. Cả hai cách đều được, và bạn có thể trả lời khác nhau tuỳ người hỏi, tuỳ hôm.

Những lúc khó trong năm đầu và cách chuẩn bị

Năm đầu sau khi mất con có những thời điểm nặng hơn hẳn, có cái báo trước được, có cái ập đến bất ngờ. Biết trước giúp cha mẹ lên kế hoạch thay vì bị cuốn đi:

Thời điểmVì sao khóGợi ý
Sinh nhật conNgày quen tổ chức vui nhất trong nămLàm một việc nhỏ cho con như nấu món con thích, không ép phải vui hay phải buồn
Ngày khai giảng, ngày 1 tháng 6Thấy trẻ khác cùng tuổi đi học, được tặng quàTránh đường qua cổng trường hôm ấy nếu thấy quá sức
Gặp con của bạn bè cùng tuổiThấy con mình lẽ ra cũng lớn chừng ấyĐược phép từ chối sinh nhật, buổi họp lớp trong một thời gian
Câu hỏi "anh chị có mấy cháu"Không biết nên kể hay khôngChuẩn bị sẵn hai câu, một câu kể và một câu không kể, dùng tuỳ người
Ngày con mấtKý ức về ngày ấy trở lại rất rõCó người ở cạnh, không xếp việc quan trọng vào hôm đó

Nhiều cha mẹ thấy những ngày trước mốc còn khó hơn chính ngày mốc, vì cứ chờ nó đến. Nếu vậy, hãy lên kế hoạch cho cả mấy ngày trước đó: ai ở cùng, ăn gì, làm gì vào buổi tối.

Phòng của con, quần áo, đồ chơi: không cần quyết ngay

Không có hạn chót. Có cha mẹ giữ nguyên phòng con nhiều năm, có người cất đồ đi sau vài tuần vì nhìn thấy là không thở nổi. Cả hai đều bình thường. Điều duy nhất nên tránh là để người khác dọn hộ khi bạn chưa đồng ý.

Hai vợ chồng có thể muốn khác nhau. Một người muốn giữ, một người muốn cất. Có thể thoả thuận tạm: cất một phần vào thùng, ghi chú cẩn thận, để ở chỗ dễ lấy lại. Không có gì phải bỏ đi vĩnh viễn trong năm đầu.

Giữ lại vài món "neo" kỷ niệm. Một chiếc áo con mặc nhiều nhất, một món đồ chơi con hay ôm, vài bức tranh con vẽ. Một chiếc hộp nhỏ như vậy giúp cha mẹ có nơi để tìm về mà không phải giữ mọi thứ.

Đồ dùng chung với các con khác. Nếu nhà còn con lớn hoặc con nhỏ hơn, hãy hỏi chúng muốn giữ món gì của anh chị em mình trước khi cất. Trẻ thường có những gắn bó mà người lớn không ngờ.

Ảnh và video trong điện thoại. Sao lưu sớm vào một nơi an toàn, vì mất điện thoại hay quên mật khẩu tài khoản là mất luôn những thứ không thể có lại. Việc xem lại thì để khi nào bạn sẵn sàng.

Hiểu chuyện gì đã xảy ra: nói chuyện với bác sĩ

Nhiều cha mẹ, sau khi con mất vì bệnh hay sau một lần cấp cứu, mang theo những câu hỏi không ai trả lời: con có đau không, có phải do mình đưa con đi viện muộn không, bệnh này có báo trước không. Không có câu trả lời, đầu óc tự lấp chỗ trống bằng những giả định tệ nhất, thường là giả định đổ lỗi cho chính mình.

Khi đã đủ bình tĩnh, có thể là vài tuần hay vài tháng sau, cha mẹ có quyền xin gặp bác sĩ đã điều trị cho con để được giải thích. Nên đi cùng một người thân, viết sẵn câu hỏi ra giấy. Một vài câu hay được hỏi: bệnh của con diễn tiến như thế nào; những triệu chứng lúc đầu có phân biệt được với một bệnh thông thường không; con có được giảm đau, giảm khó chịu trong những giờ cuối không; nhà mình còn con nhỏ khác thì có cần khám gì không.

Câu trả lời có thể không làm nỗi đau nhỏ đi, nhưng thường gỡ được phần tự trách dựa trên hiểu lầm. Nếu sau cuộc gặp bạn vẫn có những nghi ngại nghiêm túc về việc điều trị, có thể hỏi luật sư về các bước tiếp theo, nhưng nên tách việc ấy khỏi giai đoạn đau nhất. Với những đứa con còn lại trong nhà, điều chúng cần nhất là nhịp sinh hoạt quen thuộc và một người lớn ở cạnh; cách nói với trẻ về cái chết theo lứa tuổi có nhiều tài liệu riêng.

Khi ông bà, họ hàng nói những câu làm đau

Người lớn trong họ thường thương thật nhưng nói vụng. Một số câu hay gặp và cách đáp ngắn gọn, giữ được hoà khí:

  • "Còn trẻ, đẻ đứa khác là quên." Có thể đáp: "Con biết mẹ lo cho con. Nhưng không đứa nào thay được bé, giờ con chỉ cần được buồn."
  • "Số nó vậy, đừng khóc nữa kẻo nó không đi được." Có thể đáp: "Con hiểu bà tin như vậy. Nhưng con cần được khóc, bà để con ngồi một lát nhé." Niềm tin của mỗi gia đình nên được tôn trọng, và nỗi buồn của bạn cũng vậy.
  • "Tại không cho đi khám sớm." Câu này cần được dừng lại ngay, nhờ một người trong nhà nói thay: "Bác đừng nói vậy, hai đứa nó đã làm hết sức rồi."
  • Mọi người tránh nhắc tên con. Bạn có quyền nói rõ: "Nhà mình vẫn muốn nghe mọi người nhắc tên bé. Nhắc tên không làm nhà mình buồn thêm."

Nếu gặp nhiều người là quá sức, cha mẹ có thể nhờ một người thân làm "người gác cửa": nhận thăm hỏi thay, cảm ơn thay, và chỉ dẫn vào những ai thật sự gần gũi.

Cũng có những người tránh mặt hẳn vì không biết nói gì. Sự vắng mặt ấy hay làm cha mẹ tủi thân. Thường đó là lúng túng chứ không phải vô tâm; nếu muốn, bạn chủ động nhắn một câu ngắn để họ biết gia đình vẫn mong được gặp.

Chuyện có con tiếp: không vội, không vì người khác

Trong những tháng sau, có lúc một trong hai vợ chồng muốn có con ngay, người kia thì sợ, hoặc họ hàng giục. Đây là quyết định lớn, nên đặt nó sang bên trong giai đoạn đầu và chỉ bàn khi cả hai đã nhắc được tới đứa con đã mất mà không bị nỗi đau nhấn chìm hoàn toàn.

Một đứa trẻ sau này không thay chỗ được cho đứa trẻ đã mất, và không nên được sinh ra để làm điều đó. Khi cha mẹ hiểu rõ điều này, quyết định có con tiếp thường đến từ mong muốn thật, không phải từ áp lực lấp chỗ trống.

Nếu con mất vì bệnh có yếu tố di truyền hay một tình trạng y khoa nào đó, nên hỏi bác sĩ trước khi có kế hoạch. Có thể hỏi: bệnh của con có khả năng lặp lại ở lần mang thai sau không; có cần xét nghiệm gì cho bố mẹ không; và nên gặp chuyên khoa nào để được tư vấn đầy đủ. Những câu trả lời ấy giúp vợ chồng quyết định bằng thông tin thay vì nỗi sợ.

Khi nào cha mẹ cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Mất con là mất mát mà nhiều chuyên gia khuyên nên có người đồng hành chuyên môn ngay cả khi mọi thứ có vẻ ổn. Đặc biệt hãy tìm bác sĩ, chuyên gia tâm lý khi:

  • Sau nhiều tháng, một trong hai người vẫn không làm được việc cơ bản, không ăn ngủ được, hoặc hầu như cả ngày chỉ nghĩ về lúc con mất.
  • Vợ chồng xa nhau, cãi vã, đổ lỗi cho nhau và không tự tìm được cách nói chuyện.
  • Một người dùng rượu bia, vùi vào điện thoại hay làm việc quá sức để không phải về nhà.
  • Các con còn lại có thay đổi rõ ở giấc ngủ, việc học, hoặc cứ bám chặt lấy cha mẹ.
  • Có ý nghĩ muốn đi theo con hoặc làm hại bản thân: hãy nói ngay với người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Có những chuyên gia làm trị liệu cho cả hai vợ chồng cùng lúc. Khi tìm, có thể hỏi họ đã từng đồng hành với cha mẹ mất con chưa. Nhóm hỗ trợ của những cha mẹ cùng cảnh cũng giúp nhiều người thấy bớt đơn độc.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu thì cha mẹ mới nguôi nỗi đau mất con?

Nhiều cha mẹ kể nỗi đau không mất đi mà thay đổi: bớt dữ dội, ít chiếm trọn ngày hơn, nhưng vẫn trở lại vào sinh nhật con hay những cột mốc lẽ ra con đã tới. Không có thời hạn chung và không ai nên giục bạn.

Có nên xin gặp bác sĩ để hỏi về nguyên nhân con mất không?

Có, khi bạn đã đủ bình tĩnh. Nghe giải thích từ người đã điều trị thường gỡ được phần tự trách dựa trên hiểu lầm. Nên đi cùng một người thân, viết sẵn câu hỏi, và không cần hỏi hết trong một lần.

Có nên giữ phòng của con như cũ không?

Không có câu trả lời đúng sai. Giữ phòng lâu hay cất đồ sớm đều là cách bình thường. Chỉ nên để ý nếu sau rất lâu bạn vẫn không thể vào phòng hoặc không thể rời phòng, khi đó nên nói chuyện với chuyên gia.

Người khác hỏi có mấy cháu thì trả lời thế nào?

Không có câu đúng duy nhất. Nhiều cha mẹ chuẩn bị sẵn hai cách: kể cả đứa con đã mất với người thân quen, và chỉ kể số con đang sống với người lạ. Bạn có thể đổi cách trả lời tuỳ người, tuỳ hôm mà không phải áy náy.

Mất con rồi có nên sinh con tiếp ngay để vơi buồn không?

Không nên quyết khi đang ở giai đoạn đau nhất hoặc vì người khác giục. Một đứa trẻ mới không thay được đứa trẻ đã mất. Khi cả hai vợ chồng sẵn sàng, hãy hỏi bác sĩ nếu nguyên nhân mất con có liên quan đến yếu tố y khoa.

Người cha thì có cần đi gặp chuyên gia không?

Có, nếu thấy mình kiệt sức, cáu gắt, mất ngủ hay tìm đến rượu bia. Nhiều người cha chịu áp lực phải gánh vác và ít được hỏi han, nên nỗi đau dễ bị dồn nén. Gặp chuyên gia là một cách chăm lo cho cả gia đình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138