ChapNhan.comChấp Nhận
Nói chuyện về cái chết và lời từ biệt

Nói chuyện về cái chết với cha mẹ khi còn khoẻ: mở lời sao để không bị gạt đi

Muốn hỏi cha mẹ mong được chăm sóc thế nào lúc cuối mà sợ bị mắng nói gở. Lối mở tự nhiên, câu mẫu, nên bàn những gì và cách để anh chị em cùng nghe.

Riverside path at dusk where an elderly Vietnamese couple and their adult daughter walk slowly, seen from behind, warm amber sky, wide shot, peaceful mood

Thời điểm tốt nhất để nói với cha mẹ về cái chết là khi chưa ai bệnh nặng, và cách mở lời dễ nhất là đi qua một dịp tự nhiên như một đám giỗ, một người quen nằm viện, hay chính kế hoạch của bạn, thay vì ngồi xuống đặt vấn đề. Khi không có áp lực của bệnh tật, cha mẹ nói được điều mình thật sự muốn, còn con cái nghe mà không hoảng.

Nhiều gia đình Việt coi chuyện này là “nói gở” nên cứ để đó, đến khi cha mẹ nằm viện mới cuống lên hỏi thì người bệnh đã quá mệt để trả lời. Bài này gợi ý các lối mở, câu mẫu, danh sách điều nên bàn theo thứ tự, cách xử lý khi bị gạt đi, và cách để anh chị em cùng nghe chung một lời.

Vì sao nên nói khi mọi người còn khoẻ

Khi cha mẹ còn khoẻ, cuộc nói chuyện về cái chết mang tính dự phòng, giống như bàn chuyện mua bảo hiểm hay sửa mái nhà trước mùa mưa. Không ai đang sợ hãi, không ai bị dồn vào thế phải quyết ngay. Cha mẹ có thời gian suy nghĩ, đổi ý, nói thêm vào dịp khác.

Khi đã bệnh nặng, mọi thứ khác hẳn. Người bệnh mệt, có thể lẫn, có thể đang dùng thuốc làm buồn ngủ. Câu hỏi “ba muốn chữa tới đâu” lúc đó nghe như một lời báo hiệu xấu. Con cái thì rối, mỗi người hiểu một kiểu. Nhiều cuộc tranh cãi trong nhà bên giường bệnh bắt nguồn từ việc không ai từng hỏi cha mẹ khi họ còn minh mẫn.

Nói sớm cũng là cách tôn trọng quyền tự quyết của cha mẹ. Họ là người sống trong thân thể ấy, họ nên là người chọn cách được chăm sóc ở cuối đời, chứ không phải đứa con nào có tiếng nói lớn nhất. Và với chính con cái, biết rõ ý cha mẹ giúp nhẹ gánh rất nhiều khi phải ra quyết định thay họ sau này.

Những lối mở lời tự nhiên

Đừng tạo ra một buổi “họp bàn chuyện chết”. Hãy chờ hoặc tận dụng những dịp mà câu chuyện tự dẫn tới.

  • Sau đám tang hoặc đám giỗ của người quen. “Hồi chú Tư bệnh, nhà chú lúng túng quá. Nếu là má, má muốn tụi con làm sao?”
  • Khi có người thân, hàng xóm nằm viện lâu. “Bác Sáu nằm viện cả tháng, thở máy. Ba thấy vậy có muốn không?”
  • Khi xem phim, đọc tin. Một nhân vật trong phim chọn về nhà lúc cuối đời, một bài báo về người già sống một mình. Hỏi: “Ba nghĩ sao?”
  • Khi chính bạn làm giấy tờ cho mình. “Con mới mua bảo hiểm, phải ghi người thụ hưởng, tự nhiên con nghĩ tới chuyện nhà mình. Ba má đã tính gì chưa?” Bắt đầu từ mình làm cha mẹ đỡ thấy bị nhắm vào.
  • Khi cha mẹ tự nhắc. Nhiều cụ hay buông câu “mai mốt tao chết thì…”. Đừng gạt đi “ba nói gở quá”. Hãy hỏi tiếp: “Ba tính sao, ba nói con nghe.”

Lối mở tốt nhất là lối cha mẹ tự đưa ra. Nhiều người già đã nghĩ về chuyện này từ lâu, chỉ chờ có đứa con không né tránh.

Câu mở lời nên dùng và nên tránh

Cùng một ý, cách nói quyết định cha mẹ sẽ mở lòng hay đóng cửa.

Nên tránhVì saoThay bằng
“Ba lớn tuổi rồi, phải tính chuyện hậu sự đi.”Nghe như con đang chờ“Con muốn biết ý ba để sau này làm đúng ý ba.”
“Má làm di chúc chưa?”Mở đầu bằng tài sản dễ bị hiểu là con tính toánHỏi về chăm sóc và mong muốn trước, tài sản để sau hoặc để cha mẹ tự nhắc
“Lỡ ba đột quỵ thì ai lo?”Gây sợ, đặt cha mẹ vào thế phòng thủ“Nếu có lúc ba không tự nói được, ba muốn ai thay ba bàn với bác sĩ?”
Hỏi giữa bữa cơm đông ngườiCha mẹ phải giữ thể diện, khó nói thậtHỏi riêng lúc đi dạo, lúc ngồi uống trà
Dồn hết câu hỏi trong một lầnMệt, dễ bị gạt đi cảMỗi lần một chủ đề, rải ra vài tháng

Giọng điệu quan trọng như câu chữ. Nói chậm, nhìn cha mẹ, sẵn sàng dừng lại khi họ đổi đề tài. Cuộc nói chuyện này không có hạn chót.

Nên bàn những gì, theo thứ tự nào

Không cần đi hết danh sách, nhưng thứ tự dưới đây đi từ điều dễ nói sang điều khó nói, và từ điều về chính cha mẹ sang điều về giấy tờ.

  1. Điều gì làm cha mẹ thấy sống có ý nghĩa. Được ở nhà, được ăn uống bình thường, được nhận ra con cháu. Câu trả lời này là la bàn cho mọi lựa chọn y tế về sau.
  2. Nếu bệnh nặng không chữa khỏi, muốn được chăm ở đâu. Ở nhà, ở viện, về quê. Có muốn thử mọi cách hay muốn được yên, ít đau.
  3. Ai sẽ thay mặt nói với bác sĩ khi cha mẹ không tự nói được. Chọn một người cụ thể, và người đó phải biết mình được chọn.
  4. Mong muốn về hậu sự. Nghi thức theo niềm tin của gia đình, chôn hay hoả táng, an táng ở đâu, có muốn làm đơn giản không.
  5. Giấy tờ quan trọng để ở đâu. Sổ đỏ, sổ tiết kiệm, sổ bảo hiểm xã hội, giấy tờ tuỳ thân. Không cần biết nội dung, chỉ cần biết nơi cất.
  6. Tài sản và di chúc, nếu cha mẹ muốn nói. Đây là chuyện pháp lý riêng; việc lập di chúc nên hỏi công chứng viên hoặc luật sư.

Ghi lại sau mỗi lần nói chuyện: ngày, ai có mặt, cha mẹ nói gì. Một cuốn sổ chung cả nhà biết chỗ cất là đủ.

Khi cha mẹ gạt đi “nói gở”

Phản ứng đầu tiên của nhiều cha mẹ là “nói gở”, “tao còn khoẻ mà”, hoặc đổi sang chuyện khác. Đừng coi đó là thất bại. Thường đó chỉ là cách họ cần thời gian, hoặc chưa tin rằng con hỏi vì thương chứ không vì tính toán.

Bạn có thể lùi một bước nhưng để lại một cánh cửa: “Dạ, con chỉ muốn biết ý ba thôi, khi nào ba muốn nói thì con nghe.” Rồi vài tuần sau, nhân một dịp khác, thử lại bằng lối mở nhẹ hơn. Nhiều gia đình kể rằng lần thứ ba, thứ tư, cha mẹ mới nói thật.

Một cách khác là nói về mình trước. Kể cho cha mẹ nghe bạn đã tính gì cho bản thân nếu có chuyện, bạn muốn được chăm sóc thế nào. Khi con cái tự nói về cái chết của chính mình một cách bình thản, cha mẹ thấy đề tài ấy bớt đáng sợ. Cũng có khi một người ngoài như người bạn già, bác sĩ quen của gia đình, mở lời dễ hơn con cái.

Để anh chị em cùng nghe một lời

Cha mẹ nói với từng đứa con một kiểu là chuyện thường. Về sau, mỗi người giữ một phiên bản, và đó là gốc của nhiều bất hoà.

  • Bàn trước với anh chị em rằng mình định hỏi, để không ai thấy bị qua mặt.
  • Sau mỗi lần cha mẹ nói, ghi lại và gửi cho tất cả, kể cả người ở xa.
  • Nếu được, sắp xếp một lần cả nhà cùng nghe, ví dụ một bữa cơm cuối tuần, để cha mẹ nói những điều chính trước mặt mọi người.
  • Không để một người con nắm hết thông tin rồi “quyết thay”. Người được cha mẹ chọn làm đại diện vẫn nên chia sẻ với các anh chị em khác.
  • Tôn trọng việc cha mẹ đổi ý. Ghi rõ ngày của mỗi lần nói để biết đâu là mong muốn mới nhất.

Con dâu, con rể thường là người chăm sóc chính nhưng lại hay bị gạt ra khỏi những cuộc bàn bạc này. Nếu họ sẽ gánh việc chăm, nên mời họ cùng nghe.

Một tình huống: anh Minh ở Hà Nội và bữa trà sáng chủ nhật

Mẹ anh Minh năm nay bảy mươi hai tuổi, bị tiểu đường và huyết áp, vẫn tự đi chợ, tự nấu ăn. Anh mấy lần định hỏi mẹ muốn gì nếu một ngày bệnh trở nặng, lần nào cũng bị mẹ gạt: “Mày cứ lo xa.” Anh chị em trong nhà thì mỗi người một ý, có người bảo đừng hỏi kẻo mẹ buồn.

Cơ hội đến khi bà hàng xóm bị tai biến, nằm viện gần một tháng rồi mất, con cái cãi nhau to ngay trong viện về việc có nên chuyển tuyến. Một sáng chủ nhật, ngồi uống trà, mẹ anh tự nói: “Nhà bà Thoa khổ quá. Tao mà như vậy thì đừng có làm khổ tao.” Lần này anh không gạt đi, chỉ hỏi tiếp: “Làm khổ là sao hả mẹ, mẹ nói con nghe để con nhớ.”

Bữa trà kéo dài hơn một tiếng. Mẹ anh nói mẹ muốn về nhà nếu bác sĩ bảo không chữa được nữa, muốn chị gái anh là người bàn với bác sĩ vì chị “ăn nói từ tốn”, và muốn hậu sự làm gọn. Tối đó anh ghi lại, gửi cho các chị. Không ai còn phản đối, vì đó là lời của mẹ chứ không phải ý của anh. Bài học: đừng tạo dịp, hãy nhận ra dịp khi nó tới và đừng để nó trôi qua vì câu “nói gở” quen miệng.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Nếu cha mẹ đang có bệnh mạn tính, hãy hỏi bác sĩ điều trị trong một lần tái khám: bệnh này thường diễn tiến ra sao, đến giai đoạn nào thì gia đình cần tính tới chăm sóc giảm nhẹ, có những lựa chọn điều trị nào cần cha mẹ tự quyết trước. Bác sĩ giải thích sẽ giúp cha mẹ chọn dựa trên hiểu biết chứ không dựa trên tin đồn.

Nếu cuộc nói chuyện làm gia đình căng thẳng kéo dài, cha mẹ lo âu, mất ngủ nhiều ngày sau đó, hoặc chính bạn bị nỗi sợ mất cha mẹ ám ảnh tới mức ảnh hưởng công việc, hãy cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý. Sợ cái chết của người thân là nỗi sợ rất người; có người đồng hành giúp nó không lấn át đời sống.

Nếu trong các cuộc nói chuyện, cha mẹ nói ra những câu như muốn chết cho rảnh nợ con cái, kèm buồn bã, bỏ ăn, đừng xem nhẹ. Hãy đưa cha mẹ đi khám, ở bên họ, và khi có nguy cơ cha mẹ tự làm hại mình, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Câu hỏi thường gặp

Nói chuyện về cái chết với cha mẹ có làm họ buồn không?

Có thể buồn một chút lúc đầu, nhưng nhiều người già thấy nhẹ nhõm vì có đứa con chịu nghe. Chọn lúc thư thả, đi qua một dịp tự nhiên và nói chậm sẽ giảm cảm giác bị nhắc tới chuyện xui.

Nên bắt đầu nói chuyện này từ khi cha mẹ bao nhiêu tuổi?

Không có tuổi cố định. Dấu hiệu nên bắt đầu là khi cha mẹ có bệnh mạn tính, khi một người trong hai người mất, hoặc khi cha mẹ tự nhắc tới chuyện sau này. Càng sớm, cuộc nói chuyện càng nhẹ nhàng.

Cha mẹ muốn làm hậu sự đơn giản nhưng họ hàng phản đối thì sao?

Ghi lại rõ ý cha mẹ, có ngày và người làm chứng trong nhà, rồi chia sẻ cho anh chị em. Khi đến lúc, con cái có căn cứ để nói với họ hàng rằng đây là ý nguyện của chính người mất.

Có nên ghi âm khi cha mẹ nói về mong muốn của mình không?

Có thể, nếu cha mẹ đồng ý. Đoạn ghi âm hay video giúp anh chị em ở xa nghe đúng lời cha mẹ và trở thành kỷ vật. Đừng ghi lén, vì phát hiện ra sẽ làm cha mẹ mất lòng tin.

Ai trong nhà nên là người mở lời với cha mẹ?

Người cha mẹ tin và nói chuyện thoải mái nhất, không nhất thiết là con cả. Có khi đó là con út, con dâu hay đứa cháu lớn. Điều quan trọng là các anh chị em khác biết và ủng hộ việc này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138