ChapNhan.comChấp Nhận
Chăm người thân bệnh nặng giai đoạn cuối

Hỏi bác sĩ về tình trạng người thân bệnh nặng: chuẩn bị buổi gặp và những câu nên hỏi

Buổi gặp bác sĩ khi người thân bệnh nặng thường chỉ vài phút mà quyết định nhiều điều. Cách chuẩn bị, câu nên hỏi theo từng tình huống và cách ghi lại.

A Vietnamese man in his forties seen from behind, sitting alone on a bench in a bright hospital corridor, hands clasped, soft afternoon light, wide shot

Muốn hỏi bác sĩ về tình trạng người thân bệnh nặng cho hiệu quả, bạn nên xin một buổi nói chuyện riêng, đi cùng một người ghi chép, chuẩn bị sẵn ba đến năm câu quan trọng nhất và nhắc lại bằng lời của mình điều đã hiểu trước khi ra về. Buổi gặp thường ngắn, nên thứ bạn mang theo quyết định phần lớn những gì bạn nhận được.

Nhiều người nhà bước ra khỏi phòng bác sĩ mà đầu trống rỗng: nghe được vài chữ "di căn", "đáp ứng kém", rồi không nhớ gì nữa. Điều đó bình thường khi đang sợ. Bài này giúp bạn đi vào buổi gặp với một tờ giấy nhỏ trong tay và ra về với một bức tranh đủ rõ để cả nhà cùng quyết định.

Chuẩn bị trước buổi gặp

Phần chuẩn bị chỉ mất chừng nửa giờ nhưng thay đổi hẳn chất lượng buổi gặp.

  1. Thống nhất trong nhà ai là người liên lạc chính với bác sĩ. Năm người con gọi hỏi năm lần làm bác sĩ mệt và thông tin dễ lệch nhau.
  2. Gom giấy tờ: giấy ra viện cũ, kết quả xét nghiệm, phim chụp, đơn thuốc đang dùng, kể cả thuốc nam hay thực phẩm bổ sung người bệnh đang uống, vì bác sĩ cần biết.
  3. Viết ra những thay đổi gần đây theo ngày: ăn ít đi từ khi nào, đau tăng từ khi nào, ngủ li bì hay lú lẫn có không.
  4. Viết các câu hỏi, rồi khoanh ba câu quan trọng nhất. Nếu chỉ kịp hỏi ba câu, đó là ba câu này.
  5. Hỏi người bệnh, nếu họ còn tỉnh: có muốn đi cùng không, muốn biết tới đâu, có điều gì muốn nhờ hỏi giúp không.
  6. Rủ một người bình tĩnh đi cùng để ghi chép. Người hỏi và người ghi nên là hai người khác nhau.

Nếu gia đình có người ở xa, hãy hỏi bác sĩ trước xem có được gọi điện thoại cho người đó nghe cùng không. Không phải nơi nào cũng đồng ý, nhưng hỏi lịch sự thì không mất gì.

Câu nên hỏi theo từng chủ đề

Không cần hỏi hết. Chọn nhóm phù hợp với giai đoạn người thân đang trải qua.

Chủ đềCâu có thể hỏiVì sao cần hỏi
Hiện trạngBệnh của bố đang ở mức nào? Thay đổi gần đây có nghĩa là gì?Để biết đang đứng ở đâu, không chỉ nghe tên bệnh
Mục tiêu điều trịĐiều trị lần này nhằm chữa khỏi, kéo dài thời gian hay giảm triệu chứng?Ba mục tiêu này dẫn tới những lựa chọn rất khác nhau
Lợi và thiệtNếu tiếp tục, bố có thể được gì và phải chịu gì? Nếu dừng thì sao?Mọi lựa chọn đều có cái giá, kể cả không làm gì
Thời gianTheo kinh nghiệm của bác sĩ, nhà con nên chuẩn bị cho vài tháng, vài tuần hay ngắn hơn?Để sắp xếp người chăm, công việc, người ở xa về
Triệu chứngĐau, khó thở, mất ngủ của mẹ có thể giảm bằng cách nào?Giảm khổ là việc làm được ngay cả khi bệnh không chữa được
Ở nhàNếu đưa về nhà, cần theo dõi gì, lúc nào phải đưa vào viện?Tránh hoảng loạn lúc nửa đêm

Câu về thời gian là câu khó hỏi nhất và cũng khó trả lời nhất. Bác sĩ thường không nói một con số, vì mỗi người một khác. Hỏi theo dạng khoảng như trong bảng giúp bác sĩ trả lời trung thực hơn mà không phải đoán.

Trong lúc nói chuyện: cách nghe để không lạc

Xin bác sĩ giải thích bằng lời thường. Khi nghe một từ chuyên môn lạ, đừng gật đầu cho qua. Câu "bác sĩ nói giúp con bằng lời dễ hiểu được không ạ" hoàn toàn bình thường.

Hỏi một câu, nghe hết rồi mới hỏi tiếp. Người nhà lo lắng hay hỏi dồn, bác sĩ trả lời nửa câu này nửa câu kia. Chậm lại một nhịp giúp cả hai bên.

Ghi nguyên văn những câu then chốt. Người ghi chép nên chép đúng chữ bác sĩ dùng ở các ý về mục tiêu điều trị và thời gian. Về nhà kể lại, chữ nguyên văn đỡ bị méo hơn chữ nhớ.

Nói ra điều gia đình quan tâm nhất. Bác sĩ không biết với nhà bạn điều gì quan trọng: được về quê, được tỉnh táo để gặp đứa cháu ở xa về, hay được bớt đau. Nói ra giúp bác sĩ gợi ý lựa chọn sát hơn.

Nhắc lại trước khi ra về. Nói: "Con hiểu thế này, bác sĩ xem con hiểu đúng chưa." Đây là bước hay bị bỏ nhất và là bước đỡ nhầm lẫn nhất.

Khi nghe tin xấu: những phản ứng bình thường và việc nên làm ngay sau đó

Chị Mai ở Cần Thơ kể lại buổi gặp bác sĩ khi mẹ chị được báo bệnh đã lan rộng. Bác sĩ nói khoảng năm phút, chị chỉ nhớ được hai chữ "không còn". Chị ra hành lang ngồi, tay run, không nhớ đã hỏi gì. May mà em trai chị đi cùng và đã ghi lại.

Đầu óc "đóng lại" khi nghe tin dữ là phản ứng rất thường gặp. Không ai có thể vừa sốc vừa nhớ chi tiết. Vì vậy nếu bạn nhận ra mình không còn nghe được nữa, hãy nói thật với bác sĩ: "Con cần một chút thời gian, con xin hỏi thêm vào buổi sau được không?" Hầu hết bác sĩ sẽ hiểu.

Ngay sau buổi gặp, đừng vội gọi cho cả họ hàng. Ngồi lại với người đi cùng, đọc lại tờ ghi chép, gạch dưới những gì chắc chắn và đánh dấu hỏi những gì còn mơ hồ. Rồi mới báo cho anh chị em, tốt nhất bằng cùng một tin nhắn để mọi người nghe một phiên bản giống nhau. Những câu hỏi còn lại để dành cho lần gặp sau.

Có những gia đình muốn giấu tin với người bệnh. Đó là quyết định khó, cần cân nhắc mong muốn của chính người bệnh, và nên bàn riêng thật kỹ thay vì quyết vội ngay ngoài hành lang.

Những chỗ người nhà hay sai và vì sao

Phần lớn sai lầm không đến từ thiếu thương yêu mà từ lúc rối.

  • Hỏi bác sĩ ngay lúc đi buồng, giữa phòng đông người. Bác sĩ chỉ trả lời được rất ngắn và cả hai bên đều ngại nói thật.
  • Mỗi người con hỏi một bác sĩ khác nhau, rồi về cãi nhau vì nghe khác nhau. Một đầu mối liên lạc giúp tránh việc này.
  • Tìm trên mạng rồi đem tỉ lệ sống chung chung ra áp cho người thân. Con số trung bình của cả nghìn người không nói được nhiều về một người cụ thể.
  • Không kể với bác sĩ những thứ người bệnh đang dùng thêm ở nhà. Một số loại thuốc nam, thực phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng tới điều trị, bác sĩ cần biết để cân nhắc.
  • Chỉ hỏi về bệnh mà quên hỏi về triệu chứng. Bệnh có thể không thay đổi được, nhưng cơn đau, cơn khó thở đêm nay thì thường có cách giảm.
  • Ngại hỏi lại vì sợ làm phiền. Hỏi lại cho rõ an toàn hơn nhiều so với về nhà làm sai.

Nếu sau hai ba lần gặp bạn vẫn thấy mình không hiểu, có thể nhờ bác sĩ cho gặp thêm điều dưỡng phụ trách hoặc xin ý kiến thêm một bác sĩ khác. Muốn nghe thêm một ý kiến là quyền chính đáng của người bệnh và gia đình.

Sau buổi gặp: biến tờ ghi chép thành kế hoạch cho cả nhà

Thông tin chỉ có ích khi nó thành việc cụ thể. Trong vòng một hai ngày sau buổi gặp, hãy làm những bước sau.

  1. Viết lại ghi chép thành một trang ngắn: bệnh đang ở mức nào, mục tiêu điều trị là gì, những lựa chọn bác sĩ đưa ra, lần hẹn tiếp theo.
  2. Gửi trang đó cho tất cả anh chị em cùng lúc, kèm câu "đây là những gì bác sĩ nói, chưa phải quyết định của ai".
  3. Hẹn một buổi họp gia đình ngắn, có mặt người bệnh nếu họ muốn. Bắt đầu bằng câu hỏi người bệnh mong điều gì, sau đó mới bàn ai làm gì.
  4. Liệt kê những việc phát sinh: ai chăm đêm, ai lo tiền, ai liên lạc bác sĩ, ai đón người ở xa về.
  5. Ghi những câu hỏi mới nảy ra trong buổi họp vào một chỗ, để dành cho lần gặp bác sĩ tới thay vì gọi hỏi lẻ tẻ.
  6. Cất toàn bộ giấy tờ y tế vào một bìa hồ sơ, xếp theo ngày, để ai đưa người bệnh đi khám cũng cầm theo được.

Kế hoạch này sẽ phải sửa nhiều lần vì bệnh thay đổi. Điều đó không có nghĩa là lập kế hoạch vô ích; nó giúp lần thay đổi sau đỡ hoảng hơn lần trước.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn sau những buổi gặp khó

Những buổi gặp mang tin xấu để lại dư chấn nhiều ngày. Bạn có thể thấy mình mất ngủ, ăn không vào, đầu cứ lặp đi lặp lại câu nói của bác sĩ. Trong vài ngày tới một hai tuần, những phản ứng đó là bình thường.

Hãy tìm thêm sự giúp đỡ khi chúng không dịu đi mà nặng dần, khi bạn không còn làm được những việc cơ bản như ăn, ngủ, đi làm, chăm con, hoặc khi bạn thấy hoảng sợ dồn dập. Có thể bắt đầu bằng việc nói với chính bác sĩ điều trị của người thân rằng gia đình đang rất khó khăn; nhiều bệnh viện có cán bộ công tác xã hội hoặc có thể giới thiệu chuyên gia tâm lý. Bạn cũng có thể đi khám bác sĩ của mình và kể thật về những gì đang xảy ra trong nhà.

Một dấu hiệu nữa đáng để ý: khi cả gia đình kéo dài nhiều tuần trong tranh cãi về việc điều trị, không ai chịu nghe ai, và người bệnh bị kẹt ở giữa. Lúc đó một người trung gian có chuyên môn, như bác sĩ điều trị chủ trì một buổi họp chung hoặc cán bộ công tác xã hội của bệnh viện, thường giúp được nhiều hơn mọi lời khuyên của họ hàng.

Nếu bạn hoặc người bệnh có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với người đáng tin cậy bên cạnh, đến cơ sở y tế gần nhất, hoặc gọi cấp cứu 115 nếu có nguy hiểm tức thì. Giúp đỡ là có, và tìm đến nó sớm là việc đúng.

Câu hỏi thường gặp

Có nên hỏi bác sĩ người thân còn sống được bao lâu không?

Có thể hỏi, nhưng nên hỏi theo khoảng: nên chuẩn bị cho vài tháng, vài tuần hay ngắn hơn. Bác sĩ khó nói con số chính xác vì mỗi người diễn biến khác, nhưng thường có thể cho gia đình một hướng đủ để sắp xếp công việc.

Người bệnh có nên vào cùng buổi gặp bác sĩ không?

Tuỳ mong muốn của người bệnh. Nếu họ còn tỉnh táo và muốn biết, họ có quyền được nghe và được tham gia quyết định. Hãy hỏi họ trước, đừng tự quyết thay vì nghĩ rằng giấu sẽ tốt hơn.

Ghi âm buổi nói chuyện với bác sĩ được không?

Nên hỏi ý bác sĩ trước khi ghi âm. Nhiều người không phản đối nếu bạn giải thích là để kể lại chính xác cho gia đình. Nếu bác sĩ không đồng ý, hãy dùng người ghi chép và tôn trọng quyết định đó.

Nếu anh chị em hiểu lời bác sĩ khác nhau thì làm sao?

Xin một buổi gặp chung có mặt các anh chị em chính, hoặc ít nhất người đi gặp gửi cho cả nhà cùng một bản ghi chép. Tranh cãi thường đến từ việc mỗi người nghe qua một lời kể khác, không phải từ việc bác sĩ nói khác nhau.

Muốn hỏi ý kiến bác sĩ khác có làm mất lòng bác sĩ đang điều trị không?

Xin thêm ý kiến là việc bình thường với bệnh nặng. Bạn cứ nói thẳng và xin bản sao hồ sơ, kết quả để mang đi. Điều nên tránh là âm thầm đổi điều trị mà không báo cho bác sĩ đang theo dõi người bệnh.

Nghe tin xấu xong không nhớ gì thì có sao không?

Rất thường gặp và không có gì đáng xấu hổ. Hãy nói với bác sĩ là bạn cần thời gian và xin hỏi lại vào lần sau. Có người đi cùng ghi chép là cách tốt nhất để không phải dựa hoàn toàn vào trí nhớ lúc đang sốc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138