ChapNhan.comChấp Nhận
Nói chuyện về cái chết và lời từ biệt

Hỏi ước nguyện cuối của người thân: cách mở lời và những điều nên hỏi

Muốn biết người thân còn mong điều gì mà sợ hỏi ra là báo điềm xấu. Cách mở lời, những điều nên hỏi, ghi lại và làm gì khi không làm được hết.

Porch bench overlooking green rice fields, an elderly Vietnamese mother and her adult son seen from behind talking quietly, golden morning light, wide shot

Cách hỏi ước nguyện cuối dễ chịu nhất là bắt đầu từ những điều người thân đang quan tâm hôm nay, rồi đi dần tới điều họ mong cho thời gian còn lại, chứ không mở đầu bằng chữ “chết” hay “hậu sự”. Câu như “Má còn muốn gặp ai, muốn làm gì không, để tụi con lo” thường mở được nhiều hơn một câu hỏi thẳng về đám tang.

Hỏi sớm, lúc người bệnh còn tỉnh táo, là món quà cho cả hai phía: họ được quyết điều liên quan tới chính mình, còn người ở lại đỡ phải đoán và đỡ cãi nhau sau này. Dưới đây là thứ tự câu hỏi nên đi, cách ghi lại, và điều cần làm khi không thực hiện được trọn vẹn.

Vì sao nhiều gia đình né câu hỏi này, và vì sao nên hỏi

Ở nhiều nhà, hỏi người bệnh muốn gì cho lúc cuối bị xem là “nói gở”, như thể nhắc tới cái chết sẽ khiến nó đến nhanh hơn. Người bệnh cũng ngại nói vì sợ con cháu buồn. Kết quả là hai bên cùng giữ im lặng, mỗi người ôm một nỗi lo riêng, cho tới khi người bệnh không còn đủ tỉnh táo để nói.

Hậu quả hay gặp là gia đình phải đoán. Người con cả muốn đưa cha lên tuyến trên điều trị tiếp, người con út nhớ cha từng nói muốn nằm ở nhà. Không có lời nào của chính người bệnh, cuộc tranh luận thành ai thương cha hơn, và có khi để lại rạn nứt kéo dài nhiều năm.

Hỏi ước nguyện không có nghĩa là bỏ cuộc. Bạn vẫn có thể hy vọng và vẫn chữa trị, đồng thời chuẩn bị cho tình huống xấu. Nhiều bác sĩ chăm sóc giảm nhẹ gọi đó là “hy vọng điều tốt nhất, chuẩn bị cho điều khó nhất”. Khi nói với người bệnh theo tinh thần ấy, họ ít thấy bị đẩy vào ngõ cụt hơn.

Nếu bạn ngại mở lời một mình, hãy rủ thêm người mà người bệnh tin nhất trong nhà, hoặc nhờ bác sĩ gợi chuyện trong một lần thăm khám. Có những cụ ông cả đời không nói chuyện riêng tư với con, nhưng lại kể rất thoải mái với cháu nội hay với người bạn già.

Thứ tự câu hỏi nên đi, từ nhẹ tới nặng

Không cần hỏi hết trong một buổi. Đi theo thứ tự dưới đây, dừng lại khi người bệnh mệt hoặc tỏ ra không muốn nói, rồi quay lại vào hôm khác.

  1. Hỏi điều họ đang lo. “Dạo này ba lo chuyện gì nhất?” Câu trả lời thường cho bạn biết họ nghĩ gì về tình trạng của mình, mà không cần gọi tên.
  2. Hỏi điều làm họ thấy dễ chịu. “Ngày nào ba thấy vui nhất? Ba thích ai vào ngồi với ba?” Đây là nền để chăm sóc hằng ngày cho đúng ý họ.
  3. Hỏi người họ muốn gặp, việc họ muốn làm. Một người bạn cũ, một đứa cháu ở xa, một lần về thăm quê, một món ăn. Những điều này thường làm được nếu hỏi sớm.
  4. Hỏi về nơi chăm sóc. “Nếu bệnh nặng hơn, ba muốn nằm ở nhà hay ở viện?” Kèm theo đó là những can thiệp họ muốn hoặc không muốn, việc này nên hỏi cùng bác sĩ để người bệnh hiểu rõ lựa chọn.
  5. Hỏi về hậu sự, nếu họ sẵn lòng. Muốn làm theo nghi thức nào, chôn cất hay hoả táng, muốn ai đứng ra lo. Nhiều người già đã nghĩ sẵn và nhẹ nhõm khi được hỏi.
  6. Hỏi điều họ muốn nhắn lại. “Có điều gì ba muốn tụi con nhớ không?” Đây là câu mở cho những lời dặn dò mà người ở lại sẽ giữ lâu nhất.

Chi tiết nghi lễ tang theo phong tục từng vùng là chuyện riêng, gia đình có thể hỏi người lớn trong họ; điều quan trọng ở đây là nghe được ý của chính người bệnh.

Ước nguyện hay gặp và cách đáp ứng thực tế

Phần lớn ước nguyện cuối đời không lớn lao. Bảng dưới gom những mong muốn gia đình hay nghe và việc làm được, kèm chỗ cần hỏi thêm.

Ước nguyệnViệc gia đình làm đượcCần hỏi ai
Muốn được về nhàChuẩn bị giường, người trực, cách liên lạc khi có chuyện; thống nhất trước điều gia đình sẽ làm nếu người bệnh khó thở hay đau nhiềuBác sĩ điều trị, đội chăm sóc giảm nhẹ hoặc trạm y tế xã
Muốn gặp một ngườiGọi người đó sớm, nói rõ tình trạng để họ thu xếp; nếu không về được thì gọi videoKhông cần ai, chỉ cần làm sớm
Muốn ăn một mónNấu ít, cho nếm vài thìa; niềm vui nằm ở mùi vị và kỷ niệm hơn là lượng ănBác sĩ, nếu người bệnh khó nuốt
Muốn nghi thức theo niềm tin của mìnhMời người họ tin cậy đến thăm, giữ đồ vật quen thuộc bên giườngNgười lớn trong gia đình, cộng đồng của người bệnh
Muốn được tắm gội, sạch sẽ, gọn gàngChia nhau làm nhẹ nhàng, giữ ấm, tôn trọng sự riêng tưĐiều dưỡng hướng dẫn cách làm an toàn

Có những ước nguyện vượt sức gia đình. Khi đó, hãy nói thật và tìm phần làm được: không đưa được bà ra Hà Nội thăm lăng thì có thể đưa bà ra đầu ngõ ngồi nhìn chợ một buổi, hoặc gọi video cho người họ hàng ngoài đó.

Ghi lại ước nguyện để người ở lại không phải đoán

Nghe xong mà không ghi, vài tuần sau mỗi người sẽ nhớ một kiểu. Việc ghi lại không cần trang trọng nhưng cần rõ và cả nhà cùng biết.

  • Ghi bằng lời của chính người bệnh, càng gần nguyên văn càng tốt, kèm ngày hỏi và ai có mặt.
  • Đọc lại cho người bệnh nghe và hỏi “con ghi vậy đúng ý ba chưa?”. Bước này hay bị bỏ qua nhưng giúp tránh hiểu lầm.
  • Chia sẻ với tất cả anh chị em, kể cả người ở xa. Ước nguyện chỉ một người biết dễ thành nguồn nghi ngờ sau này.
  • Nếu người bệnh đồng ý, quay một đoạn video ngắn họ tự nói. Nhiều gia đình giữ đoạn ấy như một kỷ vật.
  • Ước nguyện về tài sản và phân chia thừa kế là chuyện pháp lý riêng, cần làm đúng thủ tục và nên hỏi công chứng viên hoặc luật sư; ghi chép trong gia đình không thay được di chúc hợp lệ.

Ước nguyện có thể đổi theo thời gian. Người bệnh hôm nay muốn ở viện, tháng sau lại muốn về nhà. Ghi ngày và hỏi lại khi tình trạng thay đổi.

Khi không thể làm trọn mọi ước nguyện

Có những lúc gia đình không làm được điều người bệnh mong: nhà không đủ điều kiện để chăm ở nhà, người họ muốn gặp không về kịp, tình trạng bệnh đổi quá nhanh. Nhiều người ở lại mang cảm giác có lỗi rất lâu vì điều đó.

Hãy nhớ rằng thứ người bệnh cần nhất thường không phải là ước nguyện được làm đúng từng chi tiết, mà là cảm giác được lắng nghe và được tính tới. Nói với họ: “Con không đưa má về được, nhưng con ở đây với má” vẫn là cách tôn trọng ước nguyện ấy.

Nếu người thân đã mất mà ước nguyện còn dang dở, gia đình có thể tìm cách làm phần còn lại sau đó, như về thăm quê thay họ, trao lại món đồ cho người họ muốn tặng. Những việc nhỏ ấy giúp người ở lại khép lại một phần nỗi day dứt.

Một điều nên tránh: hứa với người bệnh những việc bạn biết mình không làm được chỉ để họ yên lòng lúc ấy, như hứa giữ mãi căn nhà khi cả nhà đã tính bán. Lời hứa không giữ được sẽ quay lại làm bạn day dứt. Nói thật phần mình làm được, kèm lời hứa sẽ cố hết sức cho phần còn lại, vừa trung thực vừa đủ an ủi.

Ước nguyện về chăm sóc y tế: nên hỏi cùng bác sĩ

Có những ước nguyện gia đình không tự hiểu hết được, vì chúng gắn với các can thiệp y khoa mà người bệnh và người nhà chưa từng nghe giải thích. Hỏi những điều này khi có bác sĩ ngồi cùng giúp người bệnh chọn dựa trên hiểu biết, không dựa trên nỗi sợ.

  • Nếu tình trạng xấu đi đột ngột, người bệnh muốn được chuyển viện cấp cứu hay muốn ở lại nơi đang nằm?
  • Những can thiệp như hồi sức, thở máy, nuôi ăn qua ống mang lại điều gì và gây khó chịu gì với chính người bệnh ở giai đoạn này? Câu trả lời khác nhau tuỳ bệnh, chỉ bác sĩ điều trị mới nói được.
  • Điều gì quan trọng nhất với người bệnh lúc này: sống thêm càng lâu càng tốt, hay được tỉnh táo, ít đau, ở gần người thân?
  • Ai sẽ thay người bệnh trao đổi với bác sĩ khi họ không còn tự nói được? Nêu tên một người cụ thể giúp tránh cảnh mỗi người con nói một kiểu.

Không có câu trả lời đúng cho mọi người. Có người muốn thử mọi cách, có người muốn được yên. Việc của gia đình là nghe cho rõ ý người bệnh và nhắc lại ý đó khi cần, kể cả khi trong lòng mình mong khác.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Nếu gia đình bất đồng gay gắt về việc chăm ở đâu, có tiếp tục điều trị hay không, đừng tự giải quyết bằng biểu quyết trong nhà. Hãy xin một buổi gặp với bác sĩ điều trị, có mặt các thành viên chính, để nghe chung một nguồn thông tin. Những câu nên hỏi: tình trạng hiện tại, các lựa chọn và điều mỗi lựa chọn mang lại cho người bệnh, điều gì giúp người bệnh dễ chịu nhất.

Ở nhiều bệnh viện có khoa hoặc đội chăm sóc giảm nhẹ, có nhân viên công tác xã hội; họ quen hỗ trợ những cuộc nói chuyện kiểu này. Bạn có thể hỏi khoa đang điều trị xem nơi đó có dịch vụ này không.

Về phần bạn, nếu việc hỏi ước nguyện làm bạn kiệt sức, mất ngủ kéo dài hay luôn thấy tội lỗi, hãy tìm bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Khi có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với người tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi người bệnh về ước nguyện cuối có làm họ mất tinh thần không?

Phần lớn người bệnh nặng đã tự nghĩ về chuyện này từ lâu, chỉ chờ có người mở lời. Nếu hỏi từ từ, bắt đầu bằng điều họ đang lo và điều làm họ vui, nhiều người thấy nhẹ nhõm vì được nói ra.

Nên hỏi ước nguyện vào lúc nào là phù hợp?

Càng sớm càng tốt, khi người bệnh còn tỉnh táo và đủ sức trò chuyện. Chọn lúc yên tĩnh, ít người, không ngay sau một tin xấu từ bác sĩ. Đừng đợi tới khi họ lơ mơ, vì lúc đó gia đình chỉ còn cách đoán.

Nếu người bệnh từ chối nói chuyện thì sao?

Tôn trọng điều đó và không ép. Bạn nói với họ rằng khi nào họ muốn thì cả nhà sẵn sàng nghe, rồi để ngỏ. Đôi khi họ chọn nói với một người khác trong nhà, hoặc với bác sĩ, điều ấy cũng tốt.

Ước nguyện của người bệnh trái với ý gia đình thì nghe ai?

Với những điều liên quan tới chính thân thể và cách chăm sóc người bệnh, ý của người bệnh khi còn tỉnh táo nên được đặt lên trước. Nếu có vướng mắc về y khoa hoặc pháp lý, hãy hỏi bác sĩ điều trị và người có chuyên môn pháp luật.

Có cần làm văn bản cho ước nguyện cuối đời không?

Ghi chép trong gia đình đủ để mọi người hiểu ý người bệnh. Riêng phân chia tài sản phải làm di chúc theo đúng quy định, nên hỏi công chứng viên hoặc luật sư để tránh tranh chấp về sau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138